يعنى : بندهاى را آزاد كند يا شصت روز روزه بگيرد و يا شصت مسكين را طعام بدهد ، و اگر از روزه نذرعاجز باشد بايد از هر روزى كه روزه گرفتن آن بواسطه نذر واجب شده است 750 گرم طعام به مسكين بدهد .
10 - كسى كه در حال اعتكاف با همسرش نزديكى نمايد بر او لازم است يك بنده آزاد كند يا شصت روز پىدرپى روزه بگيرد ياشصت فقير را طعام بدهد ، حال چه در شب نزديكى كرده باشد يا در روز . حكم زن اعتكاف كننده نيز چنين است .
11 - كسى كه يك روز روزه را به تصوّر اينكه از ماه رمضان است بخورد ، سپس معلوم شود كه از شعبان يا از ماه شوّال بوده است ، چيزى بر او لازم نيست .
مواردى كه تنها قضا واجب مىشود
1 - كسى كه در جستجوى فجر نباشد و به خوردن و آشاميدن و ديگر مبطلات روزه ادامه دهد ، سپس معلوم شود كه فجر طلوعكرده بوده ، بر او قضاى آن روز واجب مىشود و دراين مسأله فرق نمىكند ميان اينكه بدون هيچ بيّنهاى به گفته كسى اعتماد كند ، يااستصحاب كند يعنى بنا را بر اين گذارد كه شب ادامه دارد ، يا گمان نمايد كه شب هنوز ادامه دارد ، امّا اگر در افق جستجو كند وفجر رانبيند ، يا به گفته افراد عادل و يا مؤذّن مطمئن اعتماد كند و به انجام دادن مفطر ادامه دهد و سپس آشكار شود كه اشتباه كرده استچيزى بر او نيست ، و كسى كه نمىتواند شخصاً وقت را جستجو كند ، مانند نابينا يا زندانى ، لازم است كه به قول شخص مورداعتمادى عمل نمايد يا طلوع فجر و فرارسيدن مغرب را از طريقى مطمئن جستجو كند يا احتياط نمايد ، و اگر چين نكند وبرخلافآنچه انجام داده است آشكار شود بايد روزهاش را قضا نمايد .
2 - افطار كردن جايز نيست مگر زمانى كه خورشيد در افق فرورفته و غروب كرده باشد كه اين امر به واسطه از ميان رفتن سرخىمشرق شناخته مىشود ، پس اگر كسى بنا به گفته شخص مورد اطمينان او ، يا به واسطه جستجوى شخصى خود به فرارسيدن مغربشرعى معتقد شود و افطار نمايد سپس خلاف آن آشكار شود چيزى بر او لازم نمىگردد ، ولى اگر عجله كند و قبلاز جستجو واطمينانكامل ، افطار نمايد بر او قضا لازم است مانند كسى كه به علّت وجود ابر ، در افق خيال كند كه شب شده است .
خلاصه سخن اين است كه ضابطه دراين مسأله چنين است كه انسان بايد اطمينان كامل پيدا كند كه شب داخل شده است ، پس اگربرايش وثوق حاصل نشود و با بىاعتنايى به موضوع افطار كند ، بايد آن روز را قضا نمايد .
3 - كسى كه از روى عمد استفراغ نمايد بر او قضاى آن روز لازم مىشود ، ولى اگر آروغ بزند