بارها و بارها خداوند به انسانها هشدار مىدهد كه اگر اعمال خلاف خود را ادامه دهيد ، فلان عذاب را بر شما فرود مىآوريم . امّا انسان با يك جمله كه : « خداوند انشاءاللَّه به ما تخفيف مىدهد . » بهراحتى از كنار اين هشدارها مىگذرد ؛ با آنكه مكرّراً در پيرامون خود شاهد عذابها و بلايايى است كه بر سر همنوعان او واقع شده است .
بايد تلاش كنيم كه اين مقدار نورى را كه خداوند به ما ارزانى كرده است ، حفظ كنيم و نگذاريم آن را از دست ما بگيرد . خطر جدّى است . اگر از ما سلب توفيق كند ، ديگر نمىتوانيم جلو برويم و پشيمانى سودى نخواهد داشت .
چرا مشكلات رهگمكردگان به خدا نسبت داده شده است ؟
سؤال ديگرى كه مطرح است اين است كه در آيات مورد بحثْ مشكلات انسانهاى رهگمكرده و خاطى ، به خدا نسبت داده شده است : دو بار از فعلِ « جَعَلْنَا » استفاده شده و يك بار از « أَغْشَيْنَاهُمْ » ؟
در جواب بايد گفت :
نه فقط در اينجا كه در كلّ قرآن همه چيز به خدا نسبت داده مىشود . يا حضرت حق مستقيماً كارها را انجام مىدهد كه در اين حال از باب « امرِ رب » ، اراده و مشيّت خداوند است . و يا اينكه اذن انجام چنين كارهايى را مىدهد . مىدانيم كه تا خدا اذن و اجازهى انجام كارى را ندهد ، هيچ امرى محقق نخواهد شد . حتّى اگر خداوند سبحانه و تعالى به شيطان اذن نمىداد كه ما را اغوا كند ، / بشيطان هرگز نمىتوانست شيطنت كند .
خداوند براى اينكه بشر را بيازمايد ، به شيطان ، اذن و فرصت اغواگرى تا روز قيامت را داد :
« قَالَ رَبِّ فَأَنظِرْنِي إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ ، قَالَ فَإِنَّكَ مِنْ الْمُنظَرِينَ ، إِلَى يَوْمِ الْوَقْتِ