ما آنها را عبادت مىكنيم براى اين كه ما را به « خدا » برسانند . خوب اين دو آيه براى نمونه بود ، در اين زمينه ، آيات متعدّدى وجود دارد .
/ ب
چيدِمانِ كلمات قرآن !
امّا كلمهى « جِبِلّ » اگر همخانوادهى جَبَل باشد و از آن مفهوم كوه فهميده شود ، شايد اشاره به اين باشد كه بشر أَحْسَنِ تَقْويم « 1 » است ؛ اين بشر ، مثل كوه است و گرنه كلمهى طائفه ، شعب يا فرقه را مىآورد . قرآن است ديگر ! قرآن تمام واژههايش روى نظم و نظام و حكمت است . « جِبِلًا » ، طعن به بشر است ! اى بشر ! تو كه خدا تو را به بهترين صورت و نظام آفريده و گرامى داشته « 2 » و بهترينْ آفرينندگان ، تو را خلق كرده « 3 » ، چرا از خدا اطاعت نكردى ؟ ! تو بايد مثل كوه ايستادگى مىكردى ، پايدارى مىنمودى ، چرا بيچاره شدى ؟
اين تفسير به نظر مىرسد بهتر باشد تا اينكه بگوييم : « جبِلًا » يعنى : مثل كف روى آب و . . . نمىدانم ! چونْ آنچه مقابل ماست ، قرآن است و / بدر قرآن ، انتخاب و چيدمانِ كلمات ، در اوج تناسب و تجانس است . / شايد تعبير به جبِلًا براى اشاره به پايدارى و استقامت بشر باشد ؛ اين بشرِ به اين محكمى ، كه خدا به او عقل داد ، اين عقل را از دست داد . من احتمال مىدهم اين آيه در صدد بيان اين مطلب باشد .
هامش
( 1 ) - / تين ، 4 : ( لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيم )
ما انسان را در بهترين صورت و نظام آفريديم . )
( 2 ) - / اسراء ، 70 : ( وَ لَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِيآدَمَ ؛ ما آدمىزادگان را گرامى داشتيم . )
( 3 ) - / مؤمنون ، 14 : ( فَتَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِينَ )
پس بزرگ است خدايى كه بهترين آفرينندگان است ! )