جامعه ، امّت و جماعت مىباشد .
نظرها و پرسش و پاسخها
جناب استاد رحمانى « 1 » : كلمهى « سبحان » در مواردى به كار برده مىشود كه با مسألهى عظيم و مهمّى رو به رو هستيم و اين احتمال وجود دارد كه به خداوند نسبت عجز و ناتوانى داده مىشود و كسى فكر كند خداوند چنين كار عظيمى را نمىتواند انجام دهد . در اينجا كلمهى « سبحان » آورده مىشود تا اين احتمال زدوده شود و از ساحت مقدّس خداوند ، هر عجز و ناتوانى نفى گردد .
در ماجراى معراج كه خداوند حضرت محمّد صلى الله عليه و آله را به آسمانها برد ، ممكن است اين سؤال بشود كه چگونه بشر مىتواند همهى كرات و آسمانها را طى كند و در مقابل اشعّهى تابناك خورشيدها ذوب نشود ؟ در اينجا خداوند مىفرمايد :
« سُبْحَانَ الَّذِي أَسْرَى بِعَبْدِهِ لَيْلًا » . « 2 »
كلمهى « سبحان » براى اين آمده تا احتمال عجز و ناتوانى به خداوند نسبت داده نشود . خدا مىتواند بندهاش را به معراج ببرد و از اين امر عاجز نيست .
در آيهى « سُبْحَانَ الَّذِي خَلَقَ الْازْواجَ كُلَّها » هم به علّت اينكه كلمهى سبحان آمده - و به جاى آن خداوند نفرموده : اللّه الَّذِي خَلَقَ يا الرَّحْمنُ الَّذى خَلَقْ - اين استفاده را مىكنيم كه در اينجا بايد مسألهى خيلى مهمّى در بين
هامش
( 1 ) - / مرحوم آيت الله حاج آقا رحمانى همدانى ، از علما و سخنوران مشهور تهران در اين مجموعهدرسها حاضر بودند ، و گاهى در پايان درس مبحثى يا سوالى را مطرح مىكردند كه با حضرت آيت الله العظمى مدرسى وحاضرين درباره آن به گفتگو مىپرداختند .
( 2 ) - / اسراء ، 1 : ( پاك ومنزّه است خدايى كه بندهاش را در يك شب ، از مسجدالحرام به مسجدالأقصى - / كه گرداگردش را پر بركت ساختهايم - / بُرد ؛ تا برخى از آيات خود را به او نشان دهيم ؛ چرا كه او شنوا و بيناست . )