مهمترين ذكر
شايد « سبحان اللَّه » مهمترين ذكر باشد . « اللَّه اكبر » هم تنزيه است . در روايات آمده است : « اللَّهُ اكْبَر » يعنى اللَّهُ اكْبَرُ مِنْ انْ يُوصَفَ . « 1 »
يعنى دنبال اين نباشيد كه صفتى را براى خدا ، از اوصاف مخلوقات در نظر بگيريد . لا الهَ الَّا اللَّه هم تنزيه است . سبحان اللَّه هم اصل تنزيه است و احتمالًا در روايات داشته باشيم كه « الحمد للَّه » نيز تنزيه است .
اگر بتوانيم اين « غيرها » ، « مخلوقها » و « شبيهها » را از ذهنمان بيرون كنيم ، نورانيّتى برايمان پيدا مىشود . امّا اگر بخواهيم خدا را از راه مخلوق و تشبيه به مخلوق پيدا كنيم ، خدا پيدا نمىشود ؛ بلكه به مخلوق مىرسيم .
حضرت صادق عليه السلام فرمودند :
« هر چه در ذهن خود توهّم كردهاى و خيال مىكنى خداست ، مخلوقى است كه به خودت باز مىگردد . » « 2 »
يعنى منشأ آن وجود ، خود انسان و تراوشات ذهنى اوست و خداوند چيز ديگرى است . همين كه بگوييم : چيز ديگرى است ؛ بگوييم : خداوند سبّوح است ، قدّوس و منزّه است ، به خدا نزديك مىشويم . راه خداشناسى اين است .
« وَ مِنْ انْفُسِهِم » .
و از خودشان .
معناى ديگرى هم مىتوانيم براى اين قسمت از آيهى كريمه در نظر بگيريم كه مفسّرين هم به آن اشاره كردهاند و آن زوجيّتى است كه بين دو
هامش
( 1 ) - / مستدرك الوسائل ، ج 5 ص 328 عن ابى عبدالله عليه السلام .
( 2 ) - / الكافى ، ج 1 ، ص 84 ، باب اطلاق القول بأنه شيىء ، ح 6 : « كلُّ موهومٍ بالحواسِ مُدْرَكٍ به ، تحدُّه الحواسُّ وتمثِّله فهو مخلوق . »