مخالف و مناقض و متضاد باشد ؛ هر چند ممكن است گاه چنين باشد .
در روايات مشاهده مىكنيم كه گاهى امامان عليهم السلام براى يك آيه ، تفسيرهاى مختلفى فرمودهاند و منشأ اين امر را وجوه و بطون تودرتوى قرآن دانستهاند .
اين گونه نيست كه اگر چيزى را از آيهاى فهميديم ، نتوانيم مطالب ديگرى از آن استفاده كنيم .
يك نمونه تفسير زيبا از امام معصوم عليه السلام
در سخنان اهل بيت عليهم السلام تفسيرهاى بسيار شيرين ، لطيف و ظريفى وجود دارد . براى مثال هميشه در ذهن بنده بود كه تفسير اين آيه چيست ؟ :
« وَمَن يَقْتُلْ مُؤْمِناً مُّتَعَمِّداً فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّمُ خَالِداً فِيهَا » « 1 » .
و هر كس ، فرد با ايمانى را از روى عمد به قتل برساند ، مجازات او دوزخ است ، در حالى كه جاودانه در آن مىماند .
چرا اگر كسى ديگرى را بكُشد و بعد به باب توبه - كه هميشه به روى انسان باز است - / توسّل جويد ، بخشوده نشود و هميشه در جهنّم باشد ؟
اين سؤال در ذهنم بود ؛ تا اينكه به روايتى از حضرت صادق عليه السلام برخورد كردم . حضرت فرمودهاند :
مراد از اين آيه كسانى هستند كه مؤمنين را به خاطرايمانشان مىكشند ؛ امّااگر كسى مؤمنى را به خاطر خشم و غضبى كه بر او چيره شده ، بكشد ، توبهاش اين است كه به جاى او قصاص شود . « 2 »
مىبينيم كه امامان عليهم السلام به چه نكات مهمّى توجّه دارند .
امامان ، با اين تفسيرهاى مختلف خواستهاند اشارههايى به معانى گوناگون آيات قرآن بكنند و اين گونه نشود كه استفاده از قرآن ، اختصاص به بعضى از افراد چون زيد و عمرو و قتاده پيدا كند و ديگران محروم از فهم آن شوند .
هامش
( 1 ) - / نساء ، 93 .
( 2 ) - / الصافى ، ج 1 ص 448 - / البرهان ، ج 2 ص 148 .