اگر موهبت خرد نمىبود آيا مىتوانست چنين كند ؟ هرگز . . . آيا نديدهاى كه چگونه كودكى گلهاى شتر را مىراند ؟
از اين رو هنگامى كه انسان بر پشت اسب خود مىنشيند يا بر عرشهء كشتى قرار مىگيرد ، بايد خدا را به ياد آورد و بگويد :
« منزّه است خدايى كه اين مركب را رام ما كرد و ما خود نمىتوانستيم جز به اذن ذات سبحان او اين را مسخّر و رام خود كنيم » .
براستى مؤمن به زمين مىنگرد بدين عنوان كه زمين مادر اوست و به خرما بن و درخت مىنگرد بدين چشم كه آنها را عمّههاى خود مىشمارد ، و به خورشيد و ماه مىنگرد از اين ديدگاه كه آن دو را دو آفريدهء خدا مىداند كه به فرمان او سر نهادهاند و در گردشاند ، و اسلام ما را با طبيعت پيرامونمان پيوند مىدهد . پس دعايى براى سوار شدن بر چار پا وجود دارد ، و دعايى براى پديد آمدن هلال ، و دعايى به هنگام شنيدن بانگ رعد ، و . . . و . . . پيامبر خدا ( ص ) خدا را مىپرستيد ، و به ستارگان مىنگريست و در آفرينش آنها مىانديشيد ، و اين آيات را تلاوت مىكرد : «
إِنَّ فِي خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلافِ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ لَآياتٍ لِأُولِي الْأَلْبابِ . الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِياماً وَ قُعُوداً وَ عَلى جُنُوبِهِمْ وَ يَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ رَبَّنا ما خَلَقْتَ هذا باطِلًا سُبْحانَكَ فَقِنا عَذابَ النَّارِ
« 6 » هر آينه در آفرينش آسمانها و زمين و آمد و شد شب و روز ، خردمندان را عبرتهاست . آنان كه خدا را ايستاده و نشسته و به پهلو خفته ، ياد مىكنند و در آفرينش آسمانها و زمين مىانديشند . اى پروردگار ما ! اين جهان را به بيهوده نيافريدهاى ، تو منزّهى ، ما را از عذاب آتش بازدار » .
شرح آيات :
[ 12 ] «
وَ الَّذِي خَلَقَ الْأَزْواجَ كُلَّها
- و آن كه همهء جفتها را بيافريد . »
هامش
( 6 ) - آل عمران / 190 - 191 .