نهاده ؟ . سقفش را برافراشت و بپرداختش . شبش را تاريك كرد و روشناييش را آشكار ساخت . و پس از آن زمين را بگسترد . و از آن آب بيرون آورد و چراگاهها پديد كرد » .
برخى پاسخ دادهاند : ثمّ براى پيامدى بيانى است ، يعنى سپس داستان آسمان را بشنو كه چنين و چنان است .
و برخى گفتهاند : خداوند نخست زمين را آفريد و دوّم آسمان را خلق كرد ، ولى زمين را پس از آسمان گسترش داد ، چنان كه آيهء سورهء النازعات بر اين امر دلالت دارد ، و پارهاى از متون اسلامى نيز بر همين امر دلالت مىكند .
به نظر مىرسد مراد از « آسمان » در اينجا هوا و جوّ محيط بر سيّاره است نه جرمهاى موجود در آسمان . . . كه « دودى بوده است » داراى هفت طبقه ، و هر طبقه را كارى مقرر ، و بنا بر اين آفرينش آنها پس از آفرينش زمين صورت گرفته است و معنى گفتهء خداى سبحان در آيهء بعد كه گويد : «
وَ زَيَّنَّا السَّماءَ الدُّنْيا بِمَصابِيحَ وَ حِفْظاً
- و آسمان فرودين را به چراغهايى بياراستيم و محفوظش داشتيم » . اين است كه خداوند حوزهء پيرامون محيط بر گوى زمين را به گونهاى ساخت كه ستارگانى را كه آفريده است به صورت چراغهايى مىبينيم ، هم چنان كه آن را حافظ چيزهايى كه بويژه از نوع گازها در آن آفريده قرار داد .
/ 185 ب : و پرسيدهاند : معنى « استوى » چيست ؟ و پاسخ دادهاند كه پروردگار ما آهنگ آسمان كرد و بدان توجّه نمود . به نظر من چنين مىرسد كه استواء به معنى اقدام و همّت بستن و آهنگ كردن ( به اضافهء معنى إلى به سوى ) و هيمنه و تسلّط است ، و تمام اين معانى يك جا اراده شده است ولى طبيعة با ملاحظهء كاربرد اين كلمه در مقام سبحان و منزّه پروردگارى كه از هر تكاپو يا به جولان درآوردن انديشه يا حركتى منزّه و بر كنار است .
ج : سپس دربارهء الدخان دود پرسيدهاند ، و گفتهاند : دخان همان گازهاست ، و اگر بگوييم مراد از آيه تمام چيزهايى است كه در آسمان وجود دارد ، پس آيه به مرحلهء سحابى گونهء پيش از به وجود آمدن جرمهاى آسمانى اشاره مىكند ،