هنگامى كه انسان در راه هدايت قدم بگذارد و مرتكب گناه نشود ، يعنى به انجام اعمال صالح مبادرت ورزد ، به طور ناخودآگاه مسير حركت به سوى خداى تعالى را طى مىكند .
چنانكه پيش از اين گفتيم « عمل صالح » - كه همان اصلاحِ عملى است - ركن چهارم منزل توبه است كه توبه با آن تحقّق مىيابد ؛ يعنى كسى كه توبه مىكند ، پس از احساس و اظهار ندامت و تصميم بر ترك معاصى ، بايد به انجام اعمال صالح بپردازد . آيهء شريفهاى كه بيان شد مىفرمايد : « حسنات » و در رأس آن ، « نماز » ، موجب محو گناهان است . به بيان ديگر ، كسى كه عمل او صالح است و به انجام اعمال نيك و حسنات مىپردازد ، همان كسى است كه در راه مستقيم و به سوى خداوند تبارك و تعالى حركت مىنمايد .
كسى كه پيوسته به انجام كارهاى نيك بپردزاد و بر آن مداومت ورزد ، تدريجاً از گناه و معصيت دور مىشود و به جايى مىرسد كه ديگر گناهى از او سر نخواهد زد و شايد اين معنا را نيز براى آيهء شريفه بتوان در نظر گرفت كه : انجام حسنات ، موجب مىشود پس از مدّتى انسان مرتكب گناه نشود ، از اين جهت فرموده است كه حسنات ، گناهان را از بين مىبرد .
در واقع ، « حسنات » باعث دستيابى به توفيق ترك معاصى و فاصله گرفتن از گناه مىشود و همين امر علاوه بر اينكه مانع افتادن انسان به ورطهء گناهان جديد مىشود ، گناهان قبلى او و گناهان و خطاهاى فراموش شده يا لغزشهايى كه از آن توبه نكرده است را از بين مىبرد .
افزون بر اين ، اگر سيئات را در مقابل كبائر و فواحش كه در آيات ديگر قرآن بيان شده است ، به معنى گناهان و لغزشهاى كوچك ، در نظر بگيريم ، مىتوان گفت كه گناهان بزرگ و اعمال زشت ، قطعاً نياز به توبه و جبران دارد و سيئات كه همان گناهان كوچك هستند ، با انجام اعمال نيك ، از بين مىروند .
سير و سلوك (منزله دوم: توبه) (فارسى) — صفحة 295
مساهمون: الشيخ حسين المظاهري
ص٢٩٥