پس در اين صورت ، نمىتوان تصوّر كرد كه انسان بىنياز از توبه است ؛ زيرا اوّلًا آيهء شريفه به پوشاندن و بخشيدن گناهان كوچك اشاره مىفرمايد و نسبت به كبائر و فواحش چنين اشارهاى ندارد . و ثانياً همانگونه كه بيان شد ، اجتناب از گناهان بزرگ موجب بخشيدن و ناديده گرفتن گناهان كوچك مىشود و اجتناب ، خود نوعى بازگشت به سوى خداوند متعال است و مستقل از توبه نمىباشد .
حال اگر « اجتناب » را به معناى « دورىگزيدن » و « سيئات » را به معناى « گناهان كوچك » ، نپذيريم و معانى ديگرى براى اين دو واژه متصوّر شويم ، طبق تصريح آيهء شريفه ، بايد گفت : عدم ارتكاب كبائر ، سيئات را مىپوشاند . فاصله گرفتن از گناه و به خصوص عدم ارتكاب كبائر و فواحش ، امر مهمّى است و « قاعدهء لطف » خداوند حكيم ، اقتضاء مىكند كه براى آن پاداشى در نظر گرفته شود و پوشاندن « سيئات » ، پاداش آن است .
به هر تقدير ، اجتناب از گناه ، بنابر تصريح قرآن كريم ، يكى از اسباب آمرزش الهى است و سيئات را مىپوشاند ، هرچند ممكن است علّت اين امر و همچنين معنا و مفهوم دقيق آن براى ما روشن نگردد .
2 . اعمال نيك ( حسنات )
قرآن كريم به صراحت مىفرمايد كه اعمال نيك ، گناهان را محو و نابود مىنمايد :
إِنَّ الْحَسَناتِ يُذْهِبْنَ السَّيّئاتِ « 1 »
به يقين خوبىها ، بدىها را از ميان مىبرد .
اعمال نيك و اعمال بد انسان ، به انحاء مختلف در يكديگر اثر مىگذارند ؛ يعنى
هامش
( 1 ) . هود / 114