مرتبة اوّل ،
اين است كه انسان بدى ديگران را ببيند ، امّا بهخاطر رضاى خداوند ، از آن بگذرد . خداوند تعالى در قرآن كريم خطاب به پيامبر اكرم ( ص ) مىفرمايد :
خُذِ الْعَفْوَ وَ أْمُرْ بِالْعُرْفِ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْجاهِلين « 1 »
عفو و گذشت پيشه كن و به كار پسنديده فرمان ده و از نادانها روى برتاب .
مرتبة دوّم
، آن است كه انسان بدى ديگران را نبيند . قرآن كريم به ناديده گرفتن ظلم و بدى ديگران ، « صفح » اطلاق مىكند و از مؤمنين مىخواهد كه
نسبت به همديگر صفح داشته باشند تا مورد مغفرت الهى واقع شوند :
وَ لْيَعْفُوا وَ لْيَصْفَحُوا أَ لا تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحيمٌ « 2 »
و بايد عفو كنند و چشم بپوشند . مگر دوست نداريد كه خدا شما را ببخشد ؟ و خداوند آمرزنده مهربان است .
كسى كه انتظار دارد خداوند در قيامت او را ببخشايد ، بايد خود نيز ، كسانى را كه در حقّ او ظلم كردهاند ، ببخشد و مهمتر اينكه ظلم آنان را نديده بگيرد .
مرتبة سوّم
، آن است كه انسان در مقابل بدى ديگران ، در حقّ آنان نيكى كند . اين مرتبه از گذشت ، انصافاً مشكلتر از مراتب قبلى است ، امّا بايد دانست كه در تعاليم دينى و مذهبى ، اينگونه عفو و احسان مورد تأكيد فراوان واقع شده و بهصورت جدّى از مسلمانان خواسته شده كه اينچنين باشند . قرآنكريم مىفرمايد :
يَدْرَؤُنَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ « 3 »
بدى را با نيكى دفع مىنمايند .
هامش
( 1 ) 1 . اعراف / 199
( 2 ) 2 . نور / 22
( 3 ) . قصص / 54