وجه راضى نشد ، بايد مسئله را با حاكم شرع و مجتهد در ميان بگذارد . كسانى هم كه در اداى ديون شرعى نظير خمس و زكات و كفّارات ، كوتاهى كردهاند ، بايد توبه كنند و در مورد نحوهء پرداخت بدهى خود ، به حاكم شرع جامعالشّرايط مراجعه نمايند .
نكتهء مهم و قابل توجّه در اين مبحث اين است كه اگر كسى در زمان توبه ، قدرت مالى جبران حقّالنّاس را نداشته باشد ، بازهم نبايد از رحمت حقتعالى مأيوس شود ؛ بلكه لازم است توبه كند و به سوى خداوند متعال بازگردد و به مغفرت الهى اميد داشته باشد . اگر پروردگار مهربان بداند كه واقعاً توان بازپرداخت
حقّالنّاس را ندارد ، ولى تصميم جدى براى جبران دارد ، او را مىآمرزد . او هم بايد تا آخر عمر بر تصميم قطعى خود پابرجا بماند و چنانچه قدرت مالى يافت ، حقّ ديگران را بپردازد .
امّا از آنجا كه بستانكار بايد به حقّ خويش برسد و عدالت الهى اجازه نمىدهد حقّ كسى ضايع شود ، پروردگار متعال در قيامت ، خود ، جبران حقّالنّاس شخص بدهكار را بر عهده مىگيرد و بستانكار را راضى مىنمايد .
پيامبر اكرم ( ص ) فرمودند : هنگام محاسبهء اعمال ، گروهى از مردم حقّ خويش را از كسانى كه حقّ آنان را ضايع كردهاند ، طلب مىكنند . خداوند در صدد جلب رضايت صاحب حق در مىآيد و به او خطاب مىكند : سرت را بلند كن و به بهشتها بنگر . طلبكار مشاهده مىكند و مىگويد :
« يَا رَبّ أرَي مَدَائِنَ مِنْ فِضَّةٍ مُرتَفِعَةٍ وَ قُصُورًا مِن ذَهَبٍ مُكَلَّلَةٍ بِاللّؤلُؤ »
اى پروردگار ، شهرها مىبينم از نقرههاى برافراشته ، و قصرهايى از طلا كه با مرواريد آراسته شده اند .
سير و سلوك (منزله دوم: توبه) (فارسى) — صفحة 202
مساهمون: الشيخ حسين المظاهري
ص٢٠٢