توبه از حقّالنّاس مالى
توبه از حقّالنّاس مالى نيز نياز به تحقّق اركان توبه دارد . يعنى بنده بايد پس از ندامت و اظهار پشيمانى ، تصميم به جبران گذشته و اصلاح آينده گرفته بگيرد و در حدّ مقدور به جبران حقوق پايمال شده ، بپردازد .
امّا احساس پشيمانى و اظهار شرمندگى در محضر پروردگار عالم و نيز تصميم براى جبران حقّالنّاس ، براى تحقّق اوليهء توبه كافى است .
بنابراين اگر در يك موقعيت ويژهء زمانى يا مكانى نظير شبقدر يا در بيتاللهالحرام ، حالتى به انسان دست داد و احساس پشيمانى به سراغ او آمد ، نبايد
آن فرصت را از دست بدهد و به تصوّر اينكه ابتدا بايد بدهكارىها را بپردازد ، توبهء خويش را موكول به آينده كند . بلكه بايد همان لحظه ، پشيمانى خود را ابراز كند و با وجودى سراسر شرمگين و خجالتزده ، از خداوند متعال عذرخواهى نمايد . اگر پشيمانى و عذرخواهى او واقعى باشد ، تصميم جدّى مىگيرد كه اموال ديگران را به آنان بازگرداند و از اين پس نيز حقّ مالى كسى را غصب نكند .
اگر تصميم او واقعى باشد و از قلب او سرچشمه گرفته باشد ، خداوند متعال را « سريع الرضا » مىيابد ، يعنى خداوند سبحان خيلى زود از وى راضى مىشود و همان عهد و تصميم را مىپذيرد و او را مورد عفو ، بخشش و مغفرت خويش قرار مىدهد . پس از آن و در اوّلين فرصت بايد حق هر صاحب حقّ و هر مالى را كه از ديگران غصب كرده و يا به ناحق تصرّف نموده ، به صاحب آن برگرداند . اگر هم بهگونهاى ديگر خسارتى به ديگران وارد كرده ، بايد آن خسارت را جبران كند و رضايت كامل طرف مقابل را جلب نمايد . در غير اين صورت ، معلوم مىشود توبهء او فريبى بيش نبوده و خداوند متعال نيز او را نبخشيده است .
حال اگر نتوانست به صاحب حق دسترسى پيدا كند يا او را يافت ، ولى بههيچ