ب ) حقّ النّاس مالى
هرگونه خسارت و زيان مالى كه توسّط انسان به ديگران يا بيتالمال مسلمين وارد شود ، حقّالنّاس مالى نام دارد و بايد جبران گردد . عدم جبران اينگونه حقوق ، علاوه بر اين كه شخص بدهكار را مبتلا به قساوت قلب و سنگدلى مىكند و زندگى ناآرامى در دنيا براى او پديد مىآورد ، در برزخ و قيامت نيز او را گرفتار مىسازد و تا وقتى حقّ ديگران را ادا نكند ، از عذاب آخرت رهايى نخواهد يافت .
در زمان خلافت عثمان ، ابوذر غفّارى - كه درود خدا بر او باد - نزد عثمان رفت و صد هزار درهم در مقابل او ديد . ابوذر سؤال كرد : اين اموال چيست ؟ عثمان پاسخ داد : صد هزار درهم است كه از نواحى مختلف حكومت فرستاده شده است . ابوذر پرسيد : به نظر تو صد هزار درهم بيشتر است يا چهار دينار ؟ عثمان گفت : صد
هزار درهم . ابوذر گفت : آيا به ياد دارى كه من و تو يك شب به حضور رسول خدا ( ص ) شرفياب شديم و او را غمگين يافتيمآيا در خاطرت هست كه فردا صبح وقتى از آن حضرت علّت را جويا شديم ، فرمودند :
« كَانَ قَدْ بَقِيَ عِنْدِي مِنْ فَيْءِ الْمُسْلِمِينَ أَرْبَعَةُ دَنَانِيرَ لَمْ أَكُنْ قَسَمْتُهَا وَ خِفْتُ أَنْ يُدْرِكَنِي الْمَوْتُ وَ هِيَ عِنْدِي وَ قَدْ قَسَمْتُهَا الْيَوْمَ فَاسْتَرَحْتُ مِنْهَا » « 1 »
چهار دينار از اموال مسلمين در نزد من باقى مانده بود و آن را در ميان اهلش تقسيم نكرده بودم ، خوف اين داشتم كه مرگ به سراغ من بيايد و آن چهار دينار از بيت المال همچنان نزد من باشد . ولى امروز صبح آن پول را تقسيم كردم و راحت شدم
هامش
( 1 ) . تفسيرالقمى ، ج 1 ، ص 51