8 . دورى از دوست بد ، محيط بد و مجالس ناباب
يكى از موانع اصلاح و هدايت آدمى و يكى از عوامل بسيار مؤثّر در ضلالت و گمراهى نوع بشر ، همنشينى و معاشرت با رفيق بد و افراد معصيتكار است . محيط زندگى و محيط كار انسان و نيز مجالسى كه در آن حضور مىيابد ، در رشد معنوى يا سقوط وى تأثير به سزايى دارد . اگر محيط ، مجالس و افراد تشكيل دهندهء آنها از فضائل اخلاقى و انسانى برخوردار باشند ، انسان را به سوى هدايت و رستگارى سوق مىدهند و ناگفته پيدا است كه دوست بد ، محيط عارى از اخلاق و مجالس ناباب تا چه اندازه مىتواند در تخريب شخصيّت انسان مؤثّر باشد . از اينرو گفته مىشود : يكى از راهكارهاى رسيدن به حالت توبه و نيز دوام و استمرار اين حالت معنوى و روحانى ، معاشرت و همنشينى با افراد صالح و شايسته و اهل معرفت است .
وقتى انسان با افراد ديندار ، متّقى و كسانى كه به ظواهر شرع مقدّس تقيّد دارند ، معاشرت و همنشينى داشته باشد و در مجالس مذهبى شركت نمايد ، علاوه بر اينكه خودبهخود از عملكرد افراد پيرامون خويش سرمشق مىگيرد و از گناه دورى مىگزيند ، از گذشتهء خويش نيز پشيمان خواهد شد و در مقايسهء عملكرد قبلى خود با كردار و گفتار اهل تقوا ، در مىيابد كه چه گناهانى مرتكب شده است و از آن گناهان توبه مىكند . در مقابل ، وقتى با افراد ناصالح و گناهكار همنشين باشد و در مجالس اشخاص معصيتكار رفت و آمد داشته باشد ، خود را نسبت به آنان شايسته مىبيند و در مقايسه با دوستان خود ، عملكرد خويش را بسيار مثبت ارزيابى مىكند ، از اينرو ، مىپندارد كه گناهى در زندگى مرتكب نشده است و احساس نمىكند نياز به توبه و بازگشت به سوى خداوند تبارك و تعالى دارد و توبه نمىكند و همواره به توجيه گناهان مىپردازد اين توجيه ، ساخته و پرداختهء مكر شيطان و سرآغاز گمراهى بزرگترى است . چنين كسى موفّق به توبه نمىشود و به سعادت و رستگارى دست نخواهد يافت .