انواع توحيد
از آن جا كه اميرالمؤمنين ( ع ) بارها و بارها درخواست مقام قرب را از خدا مىكند معلوم مىشود كه اين مقام از موارد فضل الهى است كه به هر كس كه بخواهد مىدهد . لذاست كه حضرت فرمود : « فانّه لاينال الا بفضلك » و اين اشاره به توحيد افعالى است كه اغلب مردم از آن بى بهره اند . كلام الهى است :
؛
وَ مَا يُؤْمِنُ أَكْثَرُهُمْ بِاللَّهِ إِلَّا وَ هُمْ مُشْرِكُونَ
« 1 » بيشترشان هم ايمان نمىآورند مگر آن كه مشرك باشند .
بنابراين ، توحيد به چند نوع تقسيم مىشود :
الف ) توحيد ذاتى : اين نوع توحيد در كلام الهى كه فرموده :
؛
لَوْ أَرَادَ اللَّهُ أَنْ يَتَّخِذَ وَلَداً لَاصْطَفَى مِمَّا يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ سُبْحَانَهُ هُوَ اللَّهُ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ
« 2 » مورد نظر است ، در فلسفه هم به آن ، « واحدية الذات » اطلاق مىشود .
ب ) توحيد صفاتى : منظور از كلام الهى : ؛
قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ
« 3 » همان است ، در فلسفه هم « احديّة الصفات » به آن اطلاق مىگردد ، يعنى صفات حضرت حق عين ذات مقدس اوست .
ج ) توحيد عبادى : اين نوع توحيد نيز در كلام الهى كه فرموده : ؛
قُلْ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يُوحَى إِلَيَّ أَنَّمَا إِلهُكُمْ إِلهٌ وَاحِدٌ فَمَنْ كَانَ يَرْجُو لِقَاءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلًا صَالِحاً وَ لَا يُشْرِكْ بِعِبَادَةِ رَبِّهِ أَحَداً
« 4 » مورد نظر قرار گرفته است .
هامش
( 1 ) . يوسف ، آيه 106 .
( 2 ) . زمر ، آيه 4 .
( 3 ) . اخلاص ، آيه 1 .
( 4 ) . كهف ، ايه 110 .