معناى كلام آن حضرت كه فرمود : « العبودية جوهرة كنهها الرّبوبية » با استشهاد به آيهاى كه حضرت فرمودند آن است كه : عبوديت موجب استقلال او مىشود به طورى كه حتى خودش را گم مىكند و توجه به استقلال و قيوميت خداوند تعالى پيدا مىكند و در خانه به جز صاحب خانه را نمىبيند .
چه خوش گفته است :
به صحرا بنگرم صحرا تو بينم * به هر جا بنگرم كوه و در و دشت
به دريا بنگرم دريا ته و بينم * نشان از قامت رعنا ته و بينم « 1 »
منزل پنجم : « سير من الحق فى الحق » است و در حقيقت اولين منزل ، همين است و مابقى مقدمه پيدا كردن گم شده و رسيدن به مقصودند . معلوم است كه سير در اين منزل نامتناهى است و حد و مرزى ندارد ، چرا كه ذات مقدس حضرت حق اين چنين است . لذا در هر حركت و سيرى لذتهاى نامكررى هست و منظور از كلام الهى - كه فرموده است :
؛
فَلَا تَعْلَمُ نَفْسٌ مَا أُخْفِيَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْيُنٍ جَزَاءً بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ
« 2 » كسى هم نمىداند كه براى آنها چه چشم روشنى هايى ذخيره شده است . - نيز همين است .
عرفا هم بر اين سير و سلوك ها نام هايى نهاده و منازلى قرار داده اند ، هر منزلى را هم نامى خاص دادهاند ، مثل : « صحو و محق » ، ولى از هفت منزل فراتر نرفته اند . اولين منازلشان « تخليه » و آخرين منزلشان « هيمان » است . ولى همين كه براى منازل اين سير انتهايى در نظر گرفته اند اشتباه فاحشى است ، چرا كه اين سير را نهايت نيست و به چند دليل بر منازل آن نمىتوان نامى نهاد .
هامش
( 1 ) . باباطاهر ، ديوان اشعار ، دوبيتىها ، قسمت اول .
( 2 ) . سجده ، آيه 17 .