گرفتن مصلحت بگويد نماز بخوان و غيبت نكن . اما شيعه مىگويد : نه ، اين غلط است و تمام احكام تابع مصالح و مفاسد نفسالامرى است . اگر واجب است ، مصلحت ملزمه دارد . اگر مستحب است ، مصلحت غيرملزمه دارد . اگر حرام است ، مفسدهء ملزمه دارد . اگر مكروه است ، مفسدهء غيرملزمه دارد . اهل دلى در اين باره جملهاى خيلى شيرين مىگويد : احكام تابع مصالح و مفاسد نفسالامرى است . اما مهمتر از اين ، احكام تابع اين است كه عبد بسازد و مصلحت در اوامر و نواهى ، در مستحبات و مكروهات اين است كه عبد بسازد كه صددرصد تسليم در مقابل حق باشد . همهء عبادات براى اين است . اين آيهء شريفه را كه در قرآن است :
وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْانْسَ الّا لِيَعْبُدُونَ « 1 » همينطور معنا كرده است . او مىگفت كه معناى آيه اين است كه گناه نكند ، و نماز و روزه زكات و خمس مقدمه است . اينها همه مقدمه است . معنايش اين است كه خودسازى كند و مهّذب شود تا بتواند درخت رذالت را از دل بركند و درخت فضيلت به جاى آن غرس كند . اينها مقدمه است براى رسيدن به مقام عبوديت يعنى ما خلق نكرديم جن و انس را مگر اينكه انسان به مقام عبوديت برسد . اين مقام عبوديت از مقام رسالت هم بالاتر است . لذا در تشهد ، عبد را مقدم مىكنيم بر رسالت و شهادت مى دهيم كه پيامبر عبده و رسوله است . همهء اينها براى آن است كه به مقام عبوديت برسيم . لذا اين آقا يك جملهء شيرينى دارد و مىفرمايد كه هر كارى تعبدش بيشتر باشد ، فضيلتش بيشتر است . مثلًا حج چون تعبدش بيشتر است فضيلتش هم بيشتر است . در طواف خانهء خدا چرا هفت دور بگردد ؟ نمىدانيم . سعى بين صفا و مروه ، رمى جمره ، ذبح گوسفند ، سر تراشيدن و بالاخره اين اعمال حج
هامش
( 1 ) - ذارات / 56 .