همان جمله مشهورى است كه مىگويد : « لا جبر و لا تفويض بل امر بين الامرين » جبر نيست كه اشعرى مىگويد ، و تفويض هم نيست كه معتزلى مىگويد ، بلكه بقول امام صادق ( ع ) كه نظر شيعه نيز همين است . يك چيزى است بين اين دو . يعنى همه چيز مال خداست و آن خدا فرموده است كه همه را صرف خيرات كنيد . نه صرف شرور ، اين بنده است كه صرف خيرات كند يا صرف شرور . نسبت خوبيها همه و همه به خدا مىرسد براى اينكه اوست كه پول داد به شما و شما پول به فقير داديد و نسبت بديها همه و همه به ما است . براى اينكه اوست كه پول داد تا ما صرف خير بكنيم ، اما صرف شرور كرديم ، اين همان جمله « لا جبر و لا تفويض بل امر بين الامرين » است . قرآن در سوره نساء مىفرمايد : « و ان تصبهم حسنه يقولوا هذه من عند الله و ان تصبهم سيئة يقول هذه من عندك قل كل من عند الله فمال هؤلاء القوم لا يكادون يفقهون حديثاً » ( نساء - آيه 78 ) . چرا اينها اينقدر بىدرك هستند ، بايد بگويند همه از طرف خداست . اگر وجود است ، اگر شعور ، عقل ، سلامتى ، مال وبالاخره درايت و فهم است از خداست . اراده و خود ما هم از خدائيم « كل من عند الله » بعد بلافاصله مىفرمايد كه : « و قل كل من عند الله » يعنى همه نعمتها از خداست ، و اما
اخلاق در توحيد (فارسى) — صفحة 53
مساهمون: الشيخ حسين المظاهري
ص٥٣