قيوميت حق آنجا معلوم مىشود « الله لا إله الا هو الحي القيوم » كه همه چيز در محض خدا به نحو تجلى ، به نحو فقر صرف ، و به اين مىگويند جنبه پدر ، و يك جنبه يدالخلقى دارد كه انسانها معمولًا به آن وجهه نگاه مىكنند . نگاه ما به وجههء ناسوتى ، به جنبهء يدالخلقى اشياء است . نمىتوانيم آن وجههء ملكوتى را ببينيم نمىتوانيم درك كنيم اينكه چگونهء همهء عالم وابسته به ذات مقدس الهى است . و بالاخره اگر انسان به قول قرآن شريف درك كند مقام قيوميت حق را ، اينكه قوام همهء عالم به ذات مقدس الهى است . كه قرآن مىفرمايد اين وجهه را نشان حضرت ابراهيم داديم ، « و كذلك نري ابراهيم ملكوت السموات و الارض » ( انعام - ) اين روايت هم مىفرمايد اگر دل رها شد ، اگر دل از اين اسارتها رهايى پيدا كرد ، اگر دل از اين وابستگىها رهايى پيدا كرد و به عبارت ديگر اگر توانست به جاى شيطان ، به جاى هوى و هوس صاحبخانه را در خانه بياورد ، توانست به جاى اينكه دل چراگاه شياطين باشد ، عرش خدا بشد « قلب المؤمن عرش الرحمن ، لا يسأني ارضي و لا سمائي و ليكن يسأني قلب عبدي المؤمن » ( روايت ) اگر توانست انسان دلش را آماده كند براى خدا ، براى تجلى حق ، مىتواند نظرها داشته باشد ، ديگر نظرش از ماديت بالاتر مىرود « و نظروا الي ملكوت
اخلاق در توحيد (فارسى) — صفحة 146
مساهمون: الشيخ حسين المظاهري
ص١٤٦