علماى اخلاق عقيده دارند ، همانطور كه در نماز گاهى يك دهم ، گاهى ثلث و گاهى نصف آن قبول مىشود ؛ يعنى همان مقدارى كه با حضور قلب انجام مىشود ، در حج نيز بخشهايى از آنكه با حضور قلب انجام شده باشد ، مورد قبول خداوند قرار مىگيرد . ممكن است از يك حاجى فقط احرام او و از حاجى ديگر طواف ، نماز و سعى او پذيرفته شود .
گفتن لبيك در فاصلهء بين ميقات تا شهر مكه مستحب است ، علت اين امر شايد اين باشد كه توجه حاجى به خداوند لحظهاى قطع نشود و پيوسته ذكر خدا را بر لب داشته باشد تا نور الهى بر دل او بتابد . دل مؤمن به منزلهء عرش الهى و خانهء اوست ، همانطو كه در خانهء انسان جز خانوادهاش و بستگان نمىتوانند وارد شوند و افراد غريبه و نامحرم اجازهء ورود به خانهء او را ندارند ، دل مسلمان هم در زمان احرام بايد چنين باشد و غير خدا در آن راه نيابد .
حضور قلب و توجه به خداوند در اعمال حج يكى از الطاف بزرگ الهى است . هنگامى كه كسى توفيق مىيابد خانهء خدا را زيارت كند ، خانواده ، خويشان و دوستان خود را در زمان احرام فراموش مىكند . مادرى كه به فرزند خود بسيار علاقهمند است ، در هنگام انجام دادن مناسك حج ، به خصوص در حال احرام ، فرزند خود را فراموش مىكند و توجه او به طور كامل به اين فريضهء دينى معطوف مىشود .
داشتن حضور قلب هنگام انجام دادن اعمال حج از الطاف بزرگ الهى است و اگر كسى بتواند از اين لطف خداوند بهرهبردارى كند و اعمال حج را با توجه كامل به خداوند انجام دهد ، به سرّ حج دست يافته است .
طواف و نماز آن
دومين عمل در حج ، طواف است . مسلمانان بعد از احرام بستن در يكى از