خلاصه معناى آيه شريفه چنين شد : « هم و ازواجهم » اينها با حورالعينهايشان و با رفقايشان ، هر دو « في ظلال » در سايههاى درختان يا در سايه خدا اينجا « ظلال » به اعتبار متعلق است . يعنى اين در سايه خدا و آن هم در سايه خدا « علي الارائك » بر تختها ، بر تختهايى كه زير درختان زدهاند ، بر تختهاى عزت و قدرت ، « متكئون » تكيه زدهاند .
لَهُمْ فِيها فَكِهَهٌ وَ لَهُم مَا يَدَّعُونَ ( 57 ) « براى آنها ، ميوههاى گوناگون و هر چه بخواهند آماده است » .
ميوههاى بهشتى
در بهشت براى بهشتىها تنها يك لذت نيست ، گاه لذت معنوى است و گاه لذت جسمى در اين دنيا هم همينطور . مثلًا يك نفر قدرت و پول و غذاى خوب دوست دارد كه با رسيدن به آن لذت مىبرد ، اين قدرت و لذت جسمى است . اما ديگرى را مىبينى كه به قول اميرالمؤمنين ( ع ) اگر بتواند حقى را اثبات كند ، يا باطلى را از بين ببرد برايش لذتبخش است اين لذت ، لذت جسم و تخيل نيست . لذت معنوى است . لذت مادى در بهشت عبارتست از : « لهم فيها فاكهة » براى اينها در بهشت ميوهاى است ، اين « فاكهه » نكره و مفرد آورده شده دلالت بر عموم مىكند . هر ميوهاى كه بخواهد ، آنجا هست . و « لهم ما يدعون » اين ذكر عام بعد از خاص است . يعنى نه تنها ميوه هر چه دلشان بخواهد برايشان حاضر مىشود . بلكه :
« يُطافُ عَلَيْهِم بِصِحافٍ مِنْ ذَهَبٍ وَ اكْوابٍ وَ فيها ما تَشْتَهيهِ الانْفُس وَ تَلَذُّ الاعْيُنُ وَ انْتُمْ فيها خالدونَ »
« 1 »
هامش
( 1 ) - سوره زخرف ، آيه 71 ترجمه : ( و برآن مؤمنان ) كاسههاى زرين و كوزههاى بلورين مملو از انواع طعام لذيذ و شراب طهور دور زنند و در آنجا هر چه نفوس بر آن اشتها دارند و چشمها را شوق و لذت ، مهيا باشد و شما ( مؤمنان ) در آن بهشت جاويدان متنعم خواهيد بود .