آيا روح هم مىميرد ؟ اگر آيه و يا روايات دلالت كنند تعبداً مىپذيريم و الا قابل درك نيست كه چگونه روح مىميرد . به علاوه ابهاماتى در اينجا هست كه در مقام بيان هم نبودهاند ، لذا در اين موارد هر چه را فرمودهاند مىپذيريم ولو نتوانيم از آن جز تقريبى ذهنى ترسيم كنيم . حقيقت اين مسائل يافتنى است .
خلاصه اين آيه شريفه مىگويد ، همه مىميرند جز آنكه خدا بخواهد . سپس دوباره در صور دميده مىشود ، همه براى حساب و كتاب منتظر مىشوند و همه در صف محشر حاضر . اين « دميدن در صور » در اين آيه و آنجا كه مىفرمايد انْ كانَتْ الّا صَيحَه كه با يك فرياد مردم مىميرند يا زنده مىشوند . شايد كنايه از اين باشد كه اسرافيل به امر خداوند مىگويد : بمير ، عالم هستى مىميرد . چنانچه دوباره به اذن خدا مىگويد زنده شو ، عالم هستى زنده مىشود . اينكه به اين كار نفخ صور مىگويند ، شايد به خاطر اين است كه معمولًا وقتى بخواهند قومى را متنبه كنند ، با دميدن در بوق به آنها هشدار مىدهند . ظاهراً مراد از نفخ صور ، يعنى دميدن در بوق يا صيحه و يا ندا و دادزدن همه اينها معنايش همين باشد كه : اسرافيل به اذن خدا در صور مىدمد و همه مىميرند .
عالم پس از مرگ
پيامبر اكرم ( ص ) بارها مىفرمودند : « النّاسُ نِيامٌ فَاذا ماتُوا انْتَبهُوا » « 1 » مردم خوابند ، وقتى كه مردند ناگهان بيدار مىشوند .
قرآن هم همين را مىگويد :
« حَتّي اذا جاءَ احَدَهُمُ المَوْتُ قالَ رَبِّ ارْجِعُونِ لَعَلِّي اعْمَلُ صالِحاً فيما تَرَكْتُ كَلّاانَّها كَلِمَه هُوَ قائِلُها وَ مِنْ وَرائِهِمْ بَرْزَخٌ الي يَومِ يُبْعَثُونَ »
« 2 » يك وقت انسان چشمهايش را باز مىكند ، مىبيند در قبر است . مىگويد . خدايا مرا برگردان تا آدم خوبى شوم . كارى براى اين سفر و قبر انجام ندادهام ، مرا برگردان تا
هامش
( 1 ) - مرحوم علامه مجلسى درباره صور ونحوه آن حدود 16 روايت آورده و ضمناً رد و ايراداتى همراه با نظريات علماء نيز بيان فرمودهاند . ( بحارالانوار ، ج 6 ، ص 316 تا 326 )
( 2 ) - سوره مؤمنون آيات 99 و 100 ترجمه : ( كافران در جهل و غفلتند ) تا آنگاه كه مرگ يكى از اينها فرا رسد گويد بارالها مرا به دنيا بازگردان تا شايد به تدارك گذشته عملى صالح بجاى آورم : ( كه او خطاب مىشود ) هرگز ! اين كلمه ( مرا بازگردان ) را از حسرت همى گويد ( و ثمرى نمىبخشد ) و به دنبال ( مرگ ) عالم برزخ است تا روزى كه برانگيخته شوند .