اثبات وجود خدا و اينكه به چه دليل خدا وجود دارد ، هم برهان امكان ، هم برهان حدوث ، هم برهان صديقين كه شاهكار ملاصدرا است و هم براهين ديگر را داراست . در بين اين برهانها ، قرآن به دو برهان اهميت مىدهد : يكى برهان فطرت و ديگرى برهان نظم . مخصوصاً برهان نظم كه در اين اواخر مورد استقبال بعضى از غريبها قرار گرفته و حتى كتابى به نام اثبات وجود خدا نوشتهاند كه در اين كتاب چهل مقاله از چهل دانشمند درباره اثبات وجود خدا هست . شما اگر اين كتاب را مطالعه كنيد ، مىبينيد كه اين كتاب چهل دليل براى اثبات وجود خدا آورده است كه بازگشت همه به يك دليل و آن هم برهان نظم است و قرآن شريف اين برهان را در سه چهار آيه توضيح داده است . اين دو برهان فطرت و نظم را كه قرآن روى آن پافشارى دارد ، به خاطر سهل و امتناعش هست و يكى ديگر از معجزات قرآن اين است كه سهل و امتناع است .
سهل و امتناع معنايش اين است كه گاهى ، بعضى از الفاظ به روشى است كه هر كسى از آن يك جور چيزى مىفهمد ، مثلًا اگر اسفار ملاصدرا ، را به دست يك اديب بدهند ، مىگويد : ملاصدرا عجب اديبى بوده است ، چون روش نگارش اين بزرگ مرد ، اديبانه و طبق قواعد اصولى ادبيات عرب تنظيم شده است اما اگر به دست كسى كه مقدارى فلسفه و منطق خوانده است بدهند به روش ديگر از اسفار استفاده مىكند و از به كار بستن به مورد اصول منطقى و براهين فلسفىاش لذت مىبرد . اما اگر به دست استاد جامعى چون رهبر عظيمالشأن انقلاب ادامالله ظله بدهند ، ايشان از هر صفحهاش يكى از معارف دقيق اسلامى را در مىآورد ، اين را سهل و امتناع مىگويند .
يعنى اگر قرآن را به دست كسى بدهيم از آن جهت ممتنع است كه آن معناى دقيق را بفهمد و آسان است كه معناى ظاهر را بفهمد . وضع قرآن چنين است ، همه حتى عوام از آن استفاده مىبرند ، اما هر اندازه شخص رشد يافتهتر باشد از اين بحر مواج سيرابتر مىشود .
برهان نظم بدين طريق است كه اگر آن را به دست يك آدم عامى بدهند عقل وى را قانع مىكند و اگر به دست فيلسوفى كه عمرش را صرف در توحيد و اثبات وجود خدا كرده است بدهند ، عقل او را هم قانع مىكند و از آن جهت كه برهان نظم عقل همه را قانع مىكند ، قرآن روى آن پافشارى دارد ، بر خلاف برهان صديقين ، برهان حدوث ،
معارف اسلام در سوره يس (فارسى) — صفحة 160
مساهمون: الشيخ حسين المظاهري
ص١٦٠