تدبر در قرآن
تدبر در قرآن چنين است كه انسان در تدبر اول با يك طريق استفاده مىكند . تدبر دوم به طريق ديگرى ، تدبر سوم طريق ديگرى و همينطور تا آخر به قول امام محمدباقر ( ع ) قرآن بطن دارد ، بطن او بطن دارد « 1 » ، تا هفت بطن « 2 » . ولى اين از باب مثال است ، يعنى معانى قرآن غيرمتناهى است . هر كسى به فراخور حالش و به اندازه فكرش ، از قرآن استفاده مىكند .
قرآن براى كسى هم كه در آن تدبر نمىكند و فقط لفظ آن را مىخواند كهنهشدنى نيست . به قول امام رضا ( ع ) اين طور نيست كه اگر صد بار اين آيه را خواند خسته شود ، مثل همان درخت بهشت زنده و زنده كننده است و اين از خصوصيات قرآن است .
در اينجا خوب است درباره تركيب مزجى در قرآن هم بحثى داشته باشيم . قرآن مثل درختهاى بهشت است ، درخت گلابى در اين دنيا گلابى دارد ، اما سوره قرآن مثل درخت گلابى در بهشت است كه تنها گلابى ندارد . در حالى كه گلابى دارد ، زردآلو دارد ، در عين حال كه زردآلو دارد سيب هم دارد ، تا آخر سورهء قرآن چنين است ، نشانهاى از درختان بهشتى است كه سيبش طعم ميوهاى ديگر دارد كه همان تركيب مزجى بودن قرآن است . در ابتداى سوره ، نبوت را اثبات مىكند ، به دنبال آن سريعاً وارد اخلاق مىشود . بحث اخلاقش تمام نشده سيبى از سيبهاى بهشتى يعنى قيامت را جلو مىكشد و بيان معارف اسلامى بسيار عميق و دقيق يعنى تجسم عمل را مطرح مىفرمايند ، در پى آن به موضوع امامت پرداخته ، دوباره وارد بحث اخلاق مىشود و سپس اثبات توحيد مىنمايد .
والسلام عليكم و رحمه الله و بركاته
هامش
( 1 ) - قال ( ع ) : يا جابران للقران بطناً و للبطن بطن و له ظهر و للظهر ظهر ( بحارالانوار ، ج 92 ، ص 91 ) .
( 2 ) - قال ( ع ) : تفسير القرآن على سبعة احرف ، منه ما كان و منه مالم يكن بعده و ذلك تعرفه الائمة امام باقر ( ع ) فرمودند : تفسير قرآن بر هفت حرف است . آنچه گذشته و آينده است در آن مىباشد و آن را فقط ائمه عليهمالسلام ، مىدانند . ( بصائر الدرجات ، ص 196 ) .