براى ما « ملكه » مىسازد ، يعنى هر كار و عملى كه خود را به آن عادت دهيم ، به تدريج و آرام آرام ، همان عمل ، شخصيّت ما را مىسازد و موجب تكوين يك هويّت خوب يا بد براى ما مىشود . از اينرو اگر افكار ، گفتار و كردار انسان شايسته و درست باشد ، در نتيجه انسانيّتى شكوفا ، داراى حيات طيّب و با طراوت پديد خواهد آمد ، و انسان را تبديل به يك انسان كامل خواهد كرد ، چندانكه در قيامت با شور و شعف به ديگران مىگويد :
هاؤُمُ اقْرَؤُا كتابِيَه
« 1 » بياييد و كتابم را بخوانيد .
ولى اگر افكار ، گفتار و كردار انسان ناشايست و بد باشد ، به تناسب آن اعمال ، انسان به صورت حيوانى شهوت پرست يا بوزينهاى شكم پرست يا خوكى متكبّر يا پلنگى ظالم يا سگى هار و خلاصه به صورتهايى زشت و پليد جلوه خواهد كرد :
وَ نَحْشُرُهُمْ يَومَ الْقيامَة عَلى وُجُوههمْ عُمْياً وَ بُكْماً وَ صُمّاً مَأواهُمْ جَهَنَّمُ
« 2 » و روز قيامت آنها را بر صورتهايشان محشور مىكنيم در حالى كه نابينا و گنگ و كر هستند ، جايگاهشان دوزخ است .
يَومَئذٍ يَصْدُرُ النّاسُ اشْتاتاً ليُرَوا اعْمالَهُمْ
« 3 » آن روز مردم ( به حال ) پراكنده برآيند تا كارهايشان به آنان نشان داده شود .
هامش
( 1 ) حاقّه / 19
( 2 ) اسراء / 97
( 3 ) زلزال / 6