« زمانى كه مرگ يكى از آنان فرا رسد مىگويد اى پروردگار من ! مرا باز گردان ، شايد در آنچه ترك كردم عمل صالحى انجام دهم ، چنين نيست ، اين سخنى است كه او به زبان مىگويد و پشت سر آنان برزخى است تا روزى كه برانگيخته مىشوند » .
همچنين آياتى كه مربوط به زنده بودن شهيدان پس از شهادت مىباشد ، نيز اثبات مىكند كه جهانى پس از مرگ ، غير از عالَم قيامت وجود دارد . در كلمات معصومين عليهم السلام نيز ، روايات متعدّدى در كتب شيعه و سنّى وجود دارد كه با تعبيرات مختلف ، از جهان برزخ ، سخن گفته شده است ، از جمله در حديث شريفى آمده است كه شخصى از امام صادق عليه السلام سئوال مىكند كه « برزخ » چيست ؟ امام عليه السلام در پاسخ مىفرمايند :
« الْقَبْرُ ، مُنْذُ حينَ مَوتِهِ إِلى يَومِ القِيامَةِ » . « 1 » « برزخ همان قبر است كه از زمان مرگ تا روز قيامت ادامه دارد » .
بنابراين در اصل وجود عالم برزخ ، بحثى نيست ، امّا در اينكه زندگى برزخى چگونه است ؟
بايد گفت : روشنترين تصويرى كه از زندگى در عالم برزخ وجود دارد اين است كه روح انسان ، پس از پايان زندگى اين دنيا و ويران شدن جسم فعلى ، در اجساد لطيفى قرار مىگيرد كه از عوارض و خصوصيات جسمِ فعلى و مادّى ، بر كنار است ولى چون شبيه و مثل همين جسم است ، به آن « قالب مثالى » يا « بدن مثالى » مىگويند كه نه به طور كلّى مجرّد است و نه به طور كلّى مادّى است بلكه داراى نوعى « تجرّد برزخى » و خاصّ است . مرحوم علّامهء مجلسى قدس سره در بحار الانوار تصريح مىفرمايد كه در برخى از روايات ، حالت برزخ به حالت رؤيا و خواب ، تشبيه شده است . « 2 » قرآنكريم ، علاوه بر اثبات اصل وجود « عالَم برزخ » ، دربارهءمتنعّم بودن خوبان و معذّببودن بدكاران در آن عالمنيز آياتى دارد كه براى نمونه به دو آيه اشاره مىكنيم :
1 )
« قيلَ ادْخُلِ الجَنَّةَ قالَ يا لَيْتَ قَومى يَعْلَمُونَ بِما غَفَرَ لى رَبّى وَ جَعَلَنى مِنَ الْمُكْرَمينَ » .
« 3 » « به او « آن مؤمن شهيد » گفته شد وارد بهشت شو ، گفت : اى كاش قوم من
هامش
( 1 ) - الكافى ، ج 3 ، ص 242 .
( 2 ) - بحار الانوار ، ج 6 ، ص 271 .
( 3 ) - يس / 27 - 26 .