اصل پنجم : معاد
فصل بيست و پنجم : اثبات معاد
« معاد » پنجمين اصل از اصول دين است . مسألهء معاد در تمام اديان الهى مسألهاى ضرورى است . بيش از يك سوّم از آيات قرآن شريف دربارهء معاد است و كمتر سورهاى در قرآن كريم يافت مىشود كه ذكرى از معاد و زندگى پس از مرگ در آن نباشد . فيلسوفان بزرگ نظير خواجه نصير الدّين طوسى ، شيخ الرّئيس ابو على سينا و صدر المتألّهين دليلهاى فراوانى براى اثبات اصل معاد و زندگى بعد از مرگ آوردهاند . ما از ميان اين دلائل ، سه دليل متقن و قابل فهم براى عموم را در اينجا مىآوريم :
الف ) برهان حكمت
آفرينش جهان نمىتواند بدون هدف و باطل باشد . قرآن شريف بارها اين نكته را با صراحت مطرح كرده و بلكه دستور داده است كه اين مفهوم را به عنوان دعا بخوانيم تا در عمق جانمان رسوخ كند :
« الَّذينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِياماً وَ قُعُوداً وَ عَلى جُنُوبِهِمْ وَ يَتَفَكَّروُنَ فى خَلْقِ السَّمواتِ وَ الْارْضِ رَبَّنا ما خَلَقْتَ هذا باطِلًا سُبْحانَكَ فَقِنا عَذابَ النَّارِ » . « 1 » « همانها كه در حال ايستاده و نشسته و آنگاه كه به پهلو خوابيدهاند خدا را ياد مىكنند و در اسرار آفرينش آسمانها و زمين مىانديشند ( و مىگويند ) پروردگارا ، اينها را بيهوده نيافريدهاى ، منزّهى تو ، ما را از عذاب آتش نگاهدار » .
پس خلقت جهان هدف دار است ، اين زندگى دنيايى - كه تكرار مكرّراتى ، بيش نيست و براى همه ، حتّى براى آنان كه از رفاه بسيار برخوردارند زندگى پر رنجى است - قطعاً هدف خلقت نيست . هر نوش اين زندگى داراى نيشها ، و هر لذّت آن همراه با دردها است . اگر بناست زندگى دنيايى با آن همه رنجها ، بعد از مدّتى نابود شود ، پس چرا آمدهايم ؟ اين جمله كه « اگر آمدهام چرا
هامش
( 1 ) - آل عمران / 191 .