الف ) در هر سه آيه ، « تحدّى » و مقابله به مثل به صورت كلّى آمده است و اين بدين معنى است كه اين « تحدّى » فقط در بخش و جانب خاصّى از قرآن شريف نظير جنبهء فصاحت و بلاغت نيست ، بلكه در مورد برهانهاى علمى قرآن ، علوم تاريخ و اجتماعى قرآن ، جاذبهء خاصّ قرآن ، مباحث اخلاقى قرآن ، احكام و قوانين قرآن شريف و خلاصه در همهء جوانب قرآن شريف نيز جارى است . در اين باره در فصل بعد نيز سخن خواهيم گفت .
ب ) در هر سه آيه ، « تحدّى » عمومى است ، يعنى گفته شده اگر همهء آدميان با همهء ابزارهاى فكرى و علمى خود ، همفكر شوند نمىتوانند حتّى يك آيه مثل قرآن بياورند .
ج ) اين « تحدّى » همچنين مربوط به زمان و مكانِ خاصّ نيست و امروز هم اگر كسى يا گروهى بتواند يك آيه مثل قرآن شريف بياورد ( كه نمىتواند ) ، مسلمانها مىپذيرند كه قرآن شريف از طرف حقّ تعالى نيست . دشمنان اسلام نيز گرچه از هيچ ضربهاى به اسلام فرو گذار نكرده و نمىكنند ولى تاكنون به فكر تحدّى با قرآن كريم نبودهاند ، زيرا مىدانند چنين كارى تحقّق پذير نيست ، البته بعضى مغروران نادان به طور فردى يا جمعى به فكر چنين كارى افتادهاند ولى غير از رسوايى ، حاصلى براى آنها نداشته است .
فصل دوازدهم : قرآن معجزهء جاويد نبىّ اكرم صلى الله عليه و آله و سلم
قرآن شريف از جهات متعدّدى معجزهء جاويد است كه ما تنها به سه جهت اشاره مىكنيم :
اوّل : زمان نزول قرآن شريف ، در منطقهء حجاز ، فنّ فصاحت و بلاغت و استفاده از اين فنّ ، از رونق بسيارى برخوردار بود و بازار عُكاظ در مكّه ، محلّى براى گردهمايى شاعران محسوب مىشد . همه ساله شاعران در آنجا جمع مىشدند و بهترين اشعار را بر ديوار كعبه مىآويختند .
« معلّقات سبع » كه در تاريخ ادبيات عرب ، معروف و از امور مسلّم است ، هفت قطعه از بهترين اشعار عرب بوده كه آنها را به كعبه مىآويختند . با بعثت پيامبر گرامى اسلام صلى الله عليه و آله و سلم و نزول قرآن شريف نه فقط بازار عكاظ تعطيل شد بلكه آن معلّقات نيز به زير آمد . طوايفى كه صاحبان اين اشعار بودند با كمال شرمندگى اشعار خود را بردند ، زيرا نور شمع در مقابل نور خورشيد نابود شدنى است . قرآن كريم علاوه بر تعطيل كردن بازار عكاظ ، چنان تأثيرى بر جاى نهاد كه مثلًا وليد بن مغيره كه در ميان اعراب « ريحانة العرب » لقب گرفته بود ، دربارهء قرآن شريف گفت :