دنيا آرزوى نماز جماعت ما و حج ما را دارد و نمىتواند برسد و ما داريم و نمىتوانيم بهرهبردارى كنيم و يا نمىخواهيم ؟
چيزى كه لازم به تذكّر است اينكه در حجّ كه مردم از « عرفات » به « مشعر » كوچ مىكنند تا پيش از طلوع فجر به مشعر برسند ، تعبير قرآن كريم اين است كه : « ثمّ افيضوا من حيث ما افاض الناس » ( از آن راه برويد كه مردم مىروند ) و اين براى چيست ؟
چه عيب دارد كه مردم از راههاى مختلف بروند و هر گروهى از كوه و درّهاى و راهى به سوى مشعر بروند ؟
نكتهء اين مطلب اين نيست كه : تا تنها نباشيد كه گرفتار درندگان و دزدان نشويد . زيرا مطلب مزبور به صورت دايمى گفته شده و مربوط به دوران ناامنى راهها نيست تا چنان گفته شود ، بلكه خداوند مىخواهد اجتماع اسلامى شكوه بيشترى داشته باشد و همهء افراد مستطيع مسلمان كه به حجّ آمدهاند به صورت دسته جمعى حركت كنند تا نيروى عظيم خود را ببينند و بدانند كه اگر متحد باشند چه خواهند شد و مقايسه درصدى ميان افراد مستطيع و عاجز همهء كشورهاى اسلامى به دست داشته باشند و اگر از كشورى مردم كمترى به حجّ آمدند علتش را جويا شوند : آيا فقيرند ؟ آيا ممنوع شدهاند ؟ آيا خطر تازهاى برايشان پيدا شده است و اين فايده اخير را اگر چه از راه آمارگيرى كه در قرنهاى اخير تكامل يافته است مىتوان بدست آورد ليكن آمار هميشه مطابق با واقعيّت و عينيّت نيست ، همهء ملتّها به آمارهاى رسمى اطمينان ندارند و از جهات پشت پرده بى خبرند و لااقل هميشه حسن ظنّ ندارند و خوش گمان نمىباشند و از طرفى همواره آمار نبوده و شايد نباشد و از طرفى ديدن اجتماع و شكوه مؤثرتر از فهم آمارى است .
نگاهى به سيستم سياسى اسلام (فارسى) — صفحة 104
مساهمون: الشيخ محمد علي الگرامي القمي
ص١٠٤