تمرينات :
1 - قياس جدلى را تعريف و فائدهاش را بگوييد .
2 - مقدمات قياس جدلى چه قضايائى هستند ؟
3 - مشهورات عامه و خاصه چيستند ؟
خطابه
پيش از اين گفتيم قياسى كه مفيد باور گمانى است نه جزمى ، قياس خطابى خوانده مىشود . خطابه دو فايده دارد :
1 - تحريك عملى مردم به طرف هدف منظور ، و چون بيشتر مردم احساسى هستند از خطابه كه ظنى و گمانى بوده موافق با روح عوام است ، استفاده مىشود .
2 - در برخورد با كسانى كه استعداد قياس برهانى ندارند ، از هر قياسى غير برهان كه بتواند مطلب را در ذهن طرف وارد سازد استفاده مىشود ، چه جزمى باشد ؛ چون جدل و چه ظنى باشد ؛ چون خطابه .
قياس خطابى كلّاً از قضاياى ظنى توليد مىشود . ظنّيات قضايائى هستند كه يا به احترام گويندگانش ( از فلاسفه و فقهاء و زهاد و نويسندگان ) ، بدون همراهى دليل مورد پذيرش عامه هستند ، هرچند علم قطعى به آنها نداشته باشند ، و يا شرايط و اوضاع آن قضايا را مورد پذيرش قرار داده است . مثل : فلانى را ديدم كه نيمه شب به در خانهها دقيق مىشد ، حتماً قصد دزدى داشته است ، و يا مىخواسته اعلاميه به دورن خانهها بيندازد . يا : فلانى مدتى است با ما رفت و آمد نمىكند ، حتماً با ما دشمن شده است .
ضمناً مشهورات هم كه جزو قضاياى جزمى شمرديم نسبت به كسانى كه فقظ ظن و گمان برايشان ايجاد كنند ، جزو مظنونات و مبادى خطابه مىباشند .