نزول دارد ، زيرا به هيچ وجهى نمىتوان ، اين دو دسته آيات را با يكديگر جمع كرد .
اگر بگويم : سورهء دخان و سورهء قدر در شب قدر و سورههاى ديگر ، تدريجا نازل شدهاند ، با ضمير
« أَنْزَلْناهُ »
هماهنگى ندارد ، زيرا ضمير « ه » قطعا به قرآن بر مىگردد .
آرى ، چنانچه « انزلناها » بود ، اين توجيه قابل قبول بود .
با توجه به آيات قرآن سؤالاتى پيش مىآيد كه پژوهشگران در حلّ آن ، راههايى ارائه كردهاند . در سورهء بقره مىفرمايد :
شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ
« 1 » ؛ ماه رمضان ماهى است كه در آن قرآن نازل شده است . » در سورهء قدر و دخان هم فرمود : قرآن در شب قدر نازل شده است .
عقيده مشهور هم دربارهء شب قدر اين است كه يكى از سه شب ( نوزدهم و بيست و يكم و بيست و سوم ) است . با اين حال گفتهاند : احتمال اين كه شب قدر ، شب 23 باشد بيشتر از دو شب ديگر است . پس با توجه به اين آيات ، نزول قرآن در شب قدر قطعى است . از سوى ديگر مىتوانيم كه بعثت پيامبر اكرم در 27 رجب بوده است . و شروع بعثت با نزول آياتى از سورهء
اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ
« 2 » همراه بوده است .
پس نزول قرآن بايد در ماه رجب صورت گرفته باشد نه در شب قدر . از طرف ديگر سورهء حمد را « فاتحة الكتاب » ناميدهاند ؛ يعنى آن كه قرآن با اين سوره شروع شده است . در حالى كه آيات آغازين سورهء علق ، نخستين آياتى بوده كه بر پيامبر نازل شده است . اما اين كه چگونه مىتوان بين اين آيات را جمع كرد ، عقايد مختلفى وجود دارد .
عقيدهء اوّل
عدهاى « 3 » معتقدند : آغاز نزول قرآن به عنوان يك كتاب آسمانى و جاويدان در شب
هامش
( 1 ) - بقره / 180 .
( 2 ) - علق / 1 .
( 3 ) - مرحوم طبرسى درج 2 مجمع اين قول را از عدهاى من جمله محمد بن اسحاق نقل مىكند - سيوطى