درس نوزدهم
كلام شيخ صدوق در نسخ و بداء
مرحوم صدوق در كتاب توحيد مىفرمايند : « ليس البداء كما يظنّه جهّال النّاس بانّه بداء ندامة تعالى اللّه عن ذلك ، و لكن يجب علينا ان تقرّ للّه عزّ و جلّ بانّ له البداء ، معناه انّ له ان يبدأ بشيئى من خلقه فيخلقه قبل شيئى ثمّ يعدم ذلك الشيئى و يبدأ بخلق غيره او يأمر بأمر ثمّ ينهى عن مثله اوينهى عن شيئى ثمّ يأمر به مثل ما نهى عنه ، و ذلك مثل نسخ الشّرايع و تحويل القبلة و عدّة المتوفّى عنها زوجها « 1 » ؛ بداء ، آن طورى كه جهّال - مراد عامه است - مىپندارند بداى ندامت و پشيمانى نيست .
خداوند بالاتر از آن است كه پشيمان شود ، ولى بر ما واجب است كه اقرار كنيم براى خدا بداء وجود دارد ، امّا معناى بداء اين است كه خدا مىتواند ، خلقت يك شئى را قبل از شيئى ديگر شروع كند ، و بعد ، آن شيئى را قبل از تمام شدنش از بين ببرد و آفرينش ديگرى را به وجود آورد . يا اين كه امر كند به چيزى و بعد ، از مثل همان چيز نهى كند ، يا نهى از شيىاى كند و بعد امر به مثل آن شيىاى كه از او نهى كرده بود ، بكند ، و اين مثل نسخ شرايع است كه مثلا : با آمدن « عيسى » دين « موسى » و با آمدن اسلام ، دين مسيح نسخ شد ، و همانند تغيير قبله از بيت المقدس به كعبه ، و حكم عدّهء زنى كه شوهرش مرده است » « 2 » .
هامش
( 1 ) - توحيد صدوق ، ص 335 .
( 2 ) - اين مسأله را در ابتدا عرض كنم كه حكم عدهء وفات ، نسخ نشد و برخى به تبعيّت از روايت ، اين حكم