عملى ندارد ؟ حتما نبايد وضو و غسل باشد تا جنبهء عملى پنداشته شود .
علاوه بر آن ، ايشان فرمودند : « تجمعها هداية عامه ؛ يعنى هدايت عامة جامع بين اين آيات است . » مىگوييم هدايت عامّه يعنى چه ؟ گويا خود ايشان در ذهنشان اين بوده كه اين آيات جنبهء عملى دارد . و ما احتمال مىدهيم كه اين آيات تنها بيانگر تاريخ نباشد ، بلكه مىخواهد بگويد : در هر كجا خواستيد احكام و دستورهاى اسلام را از اوّل پياده كنيد ، همهء احكام را يك دفعه به آنها نگوييد ، چرا كه ممكن است مردم زير بار نروند ، بلكه احكام را بتدريج به آنها بگوييد .
البته اين احتمال ممكن است در ابتدا به نظر بعيد آيد ؛ چون در صدر اسلام ، هنوز قانون و دينى ظهور نكرده بود ، بنابراين ، وقتى اسلام طلوع كرد ، بايد احكام را بتدريج ابلاغ نمود ، ولى وقتى همهء قوانين اسلام آمد ، ديگر تدريج براى چه ؟ ولى واقعا بعيد نيست . ابلاغ دين براى مردمى كه نمىفهمند بايد بتدريج صورت گيرد ، زيرا بيان احكام و آيات مسألهاى غير از آمدن قانون است .
در كتاب وسائل « 1 » حديثى از حضرت صادق - عليه السّلام - نقل شده است كه فرمود :
مانند آن شخص مسلمانى كه مىخواست همسايهء مسيحىاش را مسلمان كند ، نباشيد كه وقتى مرد مسيحى اسلام را قبول كرد ، هنگام سحر ، نصرانى تازه مسلمان ، ديد در خانهاش را مىكوبند ، متحيّر و نگران پرسيد : كيستى ؟ مرد مسلمان خودش را معرفى كرد و گفت : زود لباست را بپوش تا براى نماز به مسجد برويم ، مرد تازه مسلمان براى اولين بار در عمرش وضو گرفت و با هم وارد مسجد شدند ، آن قدر نماز نافله خواندند تا اذان صبح شد ، نماز صبح را خواندند و مشغول دعا و تعقيب بودند تا هوا كاملا روشن شد . تازه مسلمان حركت كرد تا به خانهاش برود كه مرد مسلمان گفت : كجا مىروى بنشين و قرآن بخوان ، و من توصيه مىكنم امروز نيّت
هامش
( 1 ) - وسائل ، ج 2 ، ص 494 ؛ ح 3 و ح 9 .