نَرْزُقُكُمْ وَ إِيَّاهُمْ وَ لا تَقْرَبُوا الْفَواحِشَ ما ظَهَرَ مِنْها وَ ما بَطَنَ وَ لا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ ذلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ
« 1 » ؛ بياييد بخوانم بر شما آنچه پروردگارتان بر شما حرام كرده ، كه شريك قرار ندهيد ، چيزى را براى خدا و به والدين خود احسان كنيد و فرزندانتان را از ترس فقر نكشيد كه ما به شما و آنها روزى مىدهيم ، و پيرامون كارهاى بد نگرديد ، ظاهر باشد يا باطن ، و نفسى را كه خدا محترم شمرده نكشيد ، مگر به حقّ ، آن وصيّت خداست به شما ، شايد كه تعقّل كنيد . » و گفتهاند متشابهات ، همانهايى است كه بر يهود متشابه شده بود و از ابن عباس هم نقل شده كه : « المتشابهات ما تشابهت على اليهود » كه يهود مىخواست از راه علم حروف و علم اعداد و با حروف مقطعه ؛ مدّت بقاى اسلام را به دست آوردند ، كه اسلام تا كى باقى مىماند .
2 - گفتهاند : محكمات ، حروف مقطعه است ، و آيات ديگر همه از متشابهات هستند . و از ابى فاخته نقل شده كه در ذيل آيهاى از سورهء آل عمران مىگويد : امّ الكتاب ؛ يعنى فواتح السور ، كه ما از اين فواتح السور قرآن را استخراج مىكنيم . از
« الم ذلِكَ الْكِتابُ »
سورهء بقره در آمده و از
« الم اللَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ »
سورهء آل عمران در آمده است .
اين عقيده هم باطل است ، زيرا اوّلا سخن است بدون دليل ، ثانيا : خود حروف مقطعه معنايشان معلوم نيست . آن گاه چگونه مىتواند از محكمات قرآن باشد .
3 - محكم همان مبيّن است و متشابه همان مجمل .
اين نظريه هم صحيح نيست ، زيرا قبلا گفتيم : مجمل آن است كه در مقام بيان نباشد ؛ مثل
« عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ »
، ولى معناى لفظ روشن است .
4 - متشابهات ، همان آيات منسوخ هستند ، و محكمات آيات ناسخند ، زيرا بايد
هامش
( 1 ) - انعام / 152 .