ديگران وجود دارد . صدر المتألهين در بعضى عبارات خويش به عنوان « الحركة فى الجوهر » تصريح مىكند .
ابن رشد در « تهافت التهافت » مىنويسد : بسيارى از قدما ، قائل به وقوع حركت در مقوله جوهر بودهاند : « قد قال به كثير من القدماء ، اعنى ان الموجودات فى سيلان دائم » . « 1 »
در رسائل اخوان الصفا هم آمده است كه : حركت جوهرى در بعضى از اجسام وجود دارد . « 2 »
موضوع حركت جوهرى
از جمله مباحث حركت جوهرى ، تبيين موضوع آن است .
ملاصدرا ، موضوع حركت جوهرى را در طبايع مادى مىداند . و از آن جا كه بر اساس حركت جوهرى ، ذات متحرك تغيير مىكند ، اين بحث پيش مىآيد كه وحدت موضوع را چگونه تفسير كنيم و قبول كنيم كه اين متحرك همان وجود قبلى است . گاه از طريق فاعل ، يعنى بگوييم :
وحدت شخصى آن به واسطه وحدت عقل نورى محفوظ مىماند . به عبارت ديگر ، عالم عقل كه مدبّر حركت است ، واحد است ؛ لذا متحرك وابسته به فاعل واحد ، نيز واحد است . در اسفار آمده است كه وحدت در سايه فاعل عقلى تحقق دارد : « للفاعل العقلى الحافظ تشخص الطبيعى فى مراتب الاستكمالات الذاتيه والاطوار الوجوديه :
علت عقلى ، حافظ شخصيت وجود طبيعى درهمهى مراتب استكمال مىباشد ، همچون نفس انسانى كهحافظ وحدتيك شخصمىباشد » .
هامش
( 1 ) - تهافت التهافت ، ص 137
( 2 ) - رسائل اخوان الصفا ، ج 2 ، ص 12