گروه شدن مردم . و گروه گروه شدن مردم هم بر اساس اعمال ، ملكات و ذات است و مقصود گروهبندى ظاهرى نيست . بلكه افراد به حسب ملكات و ذات ، حركت جوهرى پيدا كردهاند و ذات آنها عوض شده است .
مرحوم صدرالمتألهين ، در برخى تأليفات خود ، آياتديگرىازقرآن را به عنوان شاهد بر حركت جوهرى مىآورند كه از آن جمله است :
10 - « أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يَسْجُدُ لَهُ مَن فِي السَّماوَاتِ وَمَن فِي الْأَرْضِ وَالشَّمْسُ وَالْقَمَرُ وَالنُّجُومُ وَالْجِبَالُ وَالشَّجَرُ وَالدَّوَابُّ وَكَثِيرٌ مِنَ النَّاس » « 1 » : « آيا نديدى كه تمام كسانى كه در آسمانها و كسانى كه در زمين اند براى خدا سجده مىكنند ؟ و ( همچنين ) خورشيد و ماه و ستارگان و كوهها و درختان و جنبندگان ، و بسيارى از مردم » .
قضيه سجود اين مخلوقات ، همان توجه فطرت ذاتى آنها به خداست . حركت درونى و جوهرى به سوى خداوند .
11 - « أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يُسَبِّحُ لَهُ مَن فِي السَّماوَاتِ وَالْأَرْض . . . » « 2 » : « آيا نديدى تمام آنان كه در آسمانها و زمينند براى خدا تسبيح مىكنند » ؟
تسبيح ذى شعور و غير ذى شعور ، همان توجه فطرى به ذات احديت است . جماد و نبات و حيوان و انسان همگى به طرف خداوند حركتى معنوى و جوهرى دارند .
12 - « قُلْ سِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانظُرُوا كَيْفَ بَدَأَ الْخَلْقَ ثُمَّ يُنشِئُ النَّشْأَةَ الْآخِرَة » « 3 » : « بگو : در زمين بگرديد و بنگريد خداوند چگونه آفرينش را آغاز كرده است ؟ » سپس خداوند ( به همين گونه ) جهان آخرت را ايجاد مىكند » .
هامش
( 1 ) - حج / 18
( 2 ) - نور / 41
( 3 ) - عنكبوت / 20