« تكميل بحث »
مادهاى كه در همهء موجودات جسمانى سريان دارد ، همين است كه مادهء نخستين و هيولاى اولى ناميده مىشود . و همين ماده به همراه صورت جسمى جسم ، خود مادهء ديگرى مىشوند كه صورتهاى ماهوى و حقيقى بعدى را پذيرا مىشوند اين مادهء تازه را مادهء دوم مىنامند .
فصل پنجم : « اثبات صور ماهوى اشياء »
اجسامى كه در خارج هستند از نظر افعال و آثار ، اختلاف روشنى با يكديگر دارند . بدون شك اين افعال و آثار يك مبدأ ذاتى دارند ، يعنى حتى اگر علت مستقيم آنها يكى از حالات عارضى جسم باشد بالاخره حتما به يك منشاء ذاتى بر مىگردند . علت ذاتى آنها چيست ؟ مسلما مادهء نخستين نمىباشد زيرا كار آن پذيرش و قبول است نه ايجاد و فعاليت . جسميت هم علت نيست زيرا جسميت ميان همهء اجسام مشترك است و اين آثار مختلف هستند . به ناچار بايد بپذيريم كه علت آنها يك مبدأ ماهوى ذاتى است كه در هر جسمى حقيقتى مخصوص مىباشد و ما آن را صورت نوعى مىناميم . « 1 »
« تكميل » :
نخستين تنوع و اختلاف ذاتى كه اجسام - بعد از آنكه همگى در اصل جسميت مشتركند - پيدا مىكنند به وسيلهء صورتهاى نوعى عناصر
هامش
( 1 ) . - فلاسفه مشاء همين عقيده را دارند به اسفار ج 5 ، ص 157 ، رجوع شود ، اشراقيون صورت را عرض مىدانند ، به حكمة الاشراق ، ص 88 ، رجوع شود