فصل هفتم : « هر يك از ماده و صورت محتاج يكديگرند . »
با يك بيان اجمالى مطلب ثابت مىشود : تركيب ماده و صورت يك تركيب حقيقى اتحادى است كه وحدتى حقيقى دارد و پيش از اين گفتيم كه اجزاء يك مركب حقيقى به يكديگر نيازمند هستند .
ولى توضيح تفصيلى مطلب اينكه : « صورت از نظر تعيّن و هم از نظر تشخص نياز به ماده دارد : از نظر تعين به اين معنى كه نوع خاص يك صورت ، با استعدادى كه در ماده است معين مىشود . هر ماده ، استعداد صورت خاصى را دارد و بدين حساب هر صورتى احتياج به ماده دارد كه بدون آن تعين ندارد . چنان كه ماده آن هم با يك صورت ديگرى همراه است و آن صورت هم به آن ماده به همان جهت احتياج دارد و همين طور . . .
صورت از نظر تشخص هم محتاج ماده است يعنى تا ماده نباشد وجود خاص صورت با عوارض خاص خود از وضع و شكل و زمان و مكان تبلور نمىيابد .
ماده هم حدوثا و بقائا توقف وجودى بر صورت دارد ، هر صورت ، چون صورتهاى مختلفى بر ماده وارد مىشوند . قوام ماده به همين صورتهائى است كه به نوبت بر ماده وارد مىشوند ، البته صورت علت تامه و يا خصوص علت فاعلى ماده نيست زيرا همانطور كه گفتيم صورت در تشخص و نيز در تعين خود محتاج ماده است و بنابراين نمىتواند علت فاعلى ماده باشد . علت فاعلى ماده ، جوهر و حقيقتى