چقدر فرق مىكند كه مالياتى به زور از ملّت بگيرند يا افرادى را به دست خود ملّت بسپارند كه از آنها كار بكشند و مخارجشان را هم بپردازند و برايشان موجب اعتبار مالى هم باشد .
اين اشكالات بر نگهدارى در اردوگاههاى كار اجبارى هم وارد است ، كه روش برخى حكومتهاى روز چون شوروى دربارهء مخالفين داخلى فرستادن به اردوگاهها است ، و البته اگر افراد بازداشت شده از دشمن را به اردوگاهها نفرستند تنها روى ترس از قدرت آنها و يا سر و صداى دنياى خارج است .
گرچه اوّلين جهت منظور در فرستادن به اردگاه كار ، همان تنبيه و تأديب و زجر دشمن همچون زندان با اعمال شاقّه است - كه آن هم در همهجا معمول است - ولى اگر تصوّر كنيد كه در اين راه براى دولت منافعى هم به دست مىآيد بايد توجّه كنيد كه چون افراد اسير شده از دشمن روى عدم ايمان به مكتب و ناراحتى از زجرها حاضر نيست خود به خود كار كند و راندمان كار پائين خواهد بود ، بايد مأمورينى گماشت تا مراقب كار باشند و آنها را به زور وادار به كار كنند كه اين خود خرج گزافى دارد . مگر اينكه مأمورين همان كارفرماها باشند كه در كارخانههاى خود مراقب كارگرانند و در اين صورت از چهارچوب اردوگاه كار دولتى و مأمورين تأديبى خارج بوده شبيه نظريّهء ما دربارهء بردگان خواهد بود با اين تفاوت كه در نظريهء ما تربيت و اصلاح بهتر
نگاهى به بردگى (فارسى) — صفحة 96
مساهمون: الشيخ محمد علي الگرامي القمي
ص٩٦