چهرهء پيامبر اكرممانده است ، اعتراض كرد حضرت فرمود : مثل من در دنيا همچون مسافرى است كه در ميان راه از حرارت خورشيد به پناه درختى برود تا ساعتى بياسايد و سپس حركت كند ! . . .
و بنا به روايات معتبر اساسا نان گندم نمىخورد و از نان جو هم سه روز پياپى به حدّى كه سير شود نمىخورد ! اين است رهبر ! « 1 » از طرفى خارج شدن قهرى برده كه همواره حكم مال و ثروت داشته است از تحت اختيار افراد مكتب كه زحمت پيكار با دشمن را به خود تحمّل كردهاند موجب سستى و ضعف سازمان جنگ خواهد شد .
س : گفتهاند خود ائمّه ( ع ) بردههاى زيادى داشتهاند و اين بر خلاف تفكّر اصيل عقلى است ، چرا آنها بردگان خود را آزاد نمىكردهاند ! ؟
ج : پاسخ اين سؤال در ضمن كلمات گذشت ، گفتم : كه بردگان ائمّه كه حتّى نامبرده هم در محيط ائمّه عليهم السّلام نداشتند سه نوع بودهاند : يا خودشان حاضر به ترك ائمّه عليهم السلام نبودند و حاضر بودند حتّى با همان عنوان بردگى افتخارى زير فرمان آنها باشند و شواهدى در تاريخ در اين مورد هست و يا هنوز پرورش اعتقادى و كردارى نيافته بودند و يا در صورت آزاد ساختن هنوز امكانات ادارهء زندگى نداشتند و در غير اين صورت آزاد مىكرده و حتّى وسائلى هم برايشان آماده مىساختند .
اين انتقاد در مورد كثرت ازدواجهاى امام دوّم حسن بن على عليه
هامش
( 1 ) - برخى خصوصيات رهبرى آن سرور را در جزوهء امامت تذكّر داديم .