فصل چهارم : نقصانپذيرى پديدهها
يكى ديگر از راههايى كه به خوبى چشمان انديشمند آدمى را به سوى آفريدگار مىگشايد ، تفكر در ناتوانى و كاستى موجودات است .
مخلوقات ، جملگى منظرههايى هستند كه در عين منظور بودن ، با كمى دقت ما را به منظور اصلّى رهنمون مىكنند . در اين صورت ، پديدههاى آفرينش از منظرهء محض بودن خود دست مىكشند و آيينهء مشاهدهء آفريدگار مىشوند و اين يعنى تجلى وجود خدا در پديدههاى خود . به زبان فلسفى ، مخلوقات ، گاه « فيه ينظر » تبديل مىشوند و از رهگذر خويش خداوندگار خالق را نشان مىدهند ، چرا كه اندكى دقّت در نقصان و نيازمندى آنها ، ما را به وجودى كامل رهنمون مىكند . آرى ! جذبه و كشش از آن سوى ديگر است :
« و تشهد له المرائى لا بالمحاضرة ؛
منظرهها همه گواه وجود حق مىباشد ، گواهى بدون رودرويى و مقابله » « 1 » .
جهان آفرينش همواره دست نياز و پناه بدان سو دراز دارد چرا كه ناقص
هامش
( 1 ) . نهج البلاغه ، خطبه 227 .