مىكنند ، و فرزندان صالح ، همان سرچشمههاى مستمرّى هستند كه حسنات مؤمن را پس از مرگش رشد مىدهند و مىپرورانند ، در حالى كه كتابهاى گمراه كننده ، و روشهاى ستم و انحراف ، و تربيت فاسد و بدآموزى به فرزندان فاسق تبهكار را پس از مرگش نيز دنبال مىكند .
از پيامبر ، محمد ( ص ) چنين روايت كردهاند :
« هر كس روش و سنّتى نيكو بنهد پاداش آن همراه با پاداش كسانى كه بدان عمل مىكنند ، بى آن كه از اجر عمل كننده چيزى كاسته شود ، از آن واضع خواهد بود ، و هر كس سنّتى بد بر جاى نهد گناه آن و گناه كسانى كه بدان عمل مىكنند بر او خواهد بود » . « 11 » «
وَ كُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْناهُ فِي إِمامٍ مُبِينٍ
- و هر چيزى را در كتاب روشنگر ( لوح محفوظ ) شمار كردهايم . » اين امام كه فرا روى قرار دارد و خدا هر چيز را در آن شمار كرده و به حساب آورده چيست ؟ آيا همان لوح محفوظ است ؟ يا بهرهء هر شخص است كه خدا آن را به گردن او افكنده و روز قيامت به صورت منشورى بدان برمىخورد ؟ يا همان پيشواى حق يا پيشواى گمراهى است كه مردم از آنها پيروى مىكنند ؟
شايد قرآن حكمت به تمام اينها و بيش از اينها اشاره مىكند ، زيرا كلمات قرآن تنها در چارچوب سياق عبارت محدود نمىشود ، بلكه براى بيان حقايق آفرينش از اين حدود مىگذرد . آرى ، يادآورى اين يا آن حقيقت در اين جا يا آن جا به مناسبت موضوعات سياق و روند گفتار است .
امّا حقيقتى كه ما از اين آيه در مىيابيم و الهام مىگيريم اين است كه : هر چيزى امام و پيشوايى دارد كه / 102 ويژگيهاى آن به صورتى متكامل در آن امام نمودار مىشود ، پس پيامبران و اوصياء ايشان ، - پيشوايان هدايت - هستند و تمام صفات نيكى و فضيلت در وجود ايشان نمودار مىشود ، در حالى كه فرعونان و طاغوتان
هامش
( 11 ) - تفسير رازى ، ج 26 ، ص 46 .