«
إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعاً
- زيرا خدا همهء گناهان را مىآمرزد . » تمام گناهان را بدون استثناء ، و اگر در آيات اميد در قرآن پارهاى استثناء باشد ، كلمهء « جميعا - تمام » پس از « ذنوب - گناهان » كه اصلا خود براى عموم است ، به جملهء وسعت دامنهء مىافزايد ، كه شامل گناهان بزرگ چون زنا و غيبت ، يا قتل يا خدمت به ستمكاران مىشود . و گمان مىكنم اين آيه بويژه گناهان قلبى را در نظر دارد كه به شرك به خدا ، و از بين بردن خلوص در دين نزديك مىشود ، كه پيشتر در آيات اين سوره آمده است .
نيز در حديثى از پيامبر خدا ( ص ) آمده است كه گفت :
« من اين آيه را از آن كه دنيا و آنچه در آن است از آن من باشد خوشتر دارم » . « 64 » امير المؤمنين ( ع ) كه بيان او تفسير پيش گفتهء اين آيه را تأكيد مىكند ، گفت :
« در قرآن آيهاى گستردهتر و شاملتر از «
يا عِبادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا . . .
اى بندگان من كه زيادهروى كرديد . . . تا آخر آيه » نيست » . « 65 » و در پايان همين آيه تأكيدى بر رحمت خدا و دليلى بر گستردگى و شمول آن مىيابيم ، كه خداى تعالى مىگويد :
«
إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ
- هر آينه او ، هموست آمرزندهء مهربان . » در اين آيه سه بار رحمت خدا تأكيد شده است :
/ 513 نخست : آن جا كه گفتهء خداى تعالى آمده تا مردم را از نوميدى از رحمت نهى كند «
لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ
- از رحمت خدا مأيوس مشويد . » دوم : هنگام عموميّت دادن او به آمرزش به اين كيفيّت كه به نوعى از گناهان محدود و منحصر نمىشود : «
إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعاً
- خدا همهء
هامش
( 64 ) - مجمع البيان ، ج 1 ، ص 503 .
( 65 ) - همان مأخذ .