و قدرت زمام آنان را در دست ندارد .
شرح آيات :
[ 16 ] معمولا كافران خواستار شتاب در رسيدن عذاب خدا نمىشوند ، و با پيامبران به ستيزه و جدل مىگويند : اگر دعوت شما راست است از پروردگار خود بخواهيد كه عذاب را بر ما فرو بارد . سياق قرآنى در اين سوره پاسخگويى بدين ستيزه و مبارزهطلبى كافران را رها مىكند ، و ما را متوجّه بررسى تاريخ مىسازد ، زيرا خداى متعال زندگى را طبق قوانينى كه معيّن كرده و با علم و حكمت خود برگزيده ، به جريان انداخته است ، و سنّتها و قوانين خود را ، هر چند جاهلان با آنها بستيزند ، دگرگون نمىسازد . پس اوست كه امور آفريدگان را بر حسب حكمت و نه بر حسب عكس العملهاى ديگران ، مىگرداند كه پروردگار ما از اين مراتب بسى والاتر است .
بلى ، خدا در شرايطى خاصّ سنّتى را دگرگون مىسازد ، زير چيزى پروردگار ما را ناتوان نمىكند و فرمان او فراتر از سنّتها و قوانين است ، ولى با وجود اين با علم و حكمت دخل و تصرّف مىكند .
«
وَ قالُوا رَبَّنا عَجِّلْ لَنا قِطَّنا قَبْلَ يَوْمِ الْحِسابِ
- و گفتند : اى پروردگار ما ، نصيب ما را پيش از فرا رسيدن روز حساب به دست ما بده . » و « قط » سهم و نصيب است ، پس آنها از خدا مىخواهند كه سهمى از عذاب را كه سزاوار آنند به آنها برساند تا دريابند كه اكنون بر باطلند . ولى خدا همواره اين درخواست را اجابت نمىكند ، و اين به سبب امورى چند است :
يكم : اين كه ذات عزّ و جلّ نسبت به بندگان خود مهربان است ، پس اگر نادانى روزى آنان را به كفر و ستيزه بكشاند ، بىدرنگ عذابشان نمىكند ، چه انسان گاه نادانى مىكند و سپس خطايش بر او معلوم مىگردد و به سوى پروردگار خود باز مىگردد .
/ 334 دوم : براى آن كه چنان كارى مخالف حكمت زندگى است ، چه خدا زندگى را براى آزمون آفريده و اين كيفيّت اقتضا مىكند كه عذاب مستقيما پس از