خود شب و روز مرا با قرآن و علمهاى ديگر به كاربندى . چه اين كه هيچ دگرگونى و نيرويى نيست جز به نيروى تو ؛ اى حى ! اى قيوم !
غرض ، تحول كلى در آدمى است و حتى انباركردن معلومات الهى و قرآنى را بدون تحول اساسى نه فقط كافى نمىداند ، بلكه به دراز گوشى تشبيه مىكند كه كتابى چند بر آن بار شده : « كَمَثَلِ الحِمارِ يَحْمِلُ أَسْفاراً » ؛ « 1 »
نه محقق بود نه دانشمند * چارپايى بر او كتابى چند
چنانچه اگر غذا به سير نهايى خود در بدن آدمى رسيد ، ديگر برگرداندن آن محال است ، زيرا ديگر آن غذا صورت و فعليت خود را از دست داده و در جهان تن فانى شده و به بقاى تن باقى است . قرآن و نور ايمان نيز به سير نهايى خود درآدمى برسند ، با بدن و روح انسان عجين شده و تحت ولايت و قبض و بسط ولىّ و حجت الهى در هر عصر تبديل به نور مىگردد و ديگر در چنين فردى ، برگرداندن زمينه نخواهد داشت ؛ زيرا روح آدمى با معلومات الهى و نورانى ، صورت فعلى پيدا كرده است .
پس از اين مقدمه ، دو جملهء مزبور را توضيح مىدهيم :
انصار به لذت ابتدايى غذاى ايمان و جهاد در راه اسلام اكتفا نمودند و هنوز تحت مراقبت وصى رسول خدا صلى الله عليه و آله به درجهء نهايى نرسيده و به مرحلهء تحول اساسى نائل نگشته بودند ، و با تقاعد و سستى خود آنچه را كه خورده بودند همه را بيرون ريختند .
همانگونه كه مولاى متقيان عليه السلام مىفرمايد :
أَلا إنّ بليّتكم عادت كَهيئَتِها الأوُلى ؛ « 2 »
آگاه باشيد ! بلاى جاهليت مانند صورت اوّل باز گشته است .
سپس صديقهء طاهره عليها السلام به اين آيهء شريفه استشهاد مىفرمايد : « إِنْ تَكْفُرُوا أَنْتُمْ وَمَنْ فِى الأَرضِ جَمِيعاً فَإِنَّ اللَّهَ لَغَنِىٌّ حَمِيدٌ » ؛ « 3 » اگر نه تنها شما ، بلكه هر كسى كه در كرهء زمين است كافر شويد ، خدا بىنياز و حميد است .
هامش
( 1 ) . جمعه ( 62 ) آيهء 5 .
( 2 ) . نهج البلاغه ، فيض الاسلام ، خطبهء 16 ، ص 66 .
( 3 ) . ابراهيم ( 14 ) آيهء 8 .