كه شما را در آن نصيبى نخواهد بود . اين شتاب زدگىها انجام گرفت . در حالى كه هنوز ديرى از رحلت پيامبر نگذشته و جراحت درونى ما در فراق رسول اكرم صلى الله عليه و آله التيام نپذيرفته ، و پيكر پاكش به خاك سپرده نشده است .
شرح : سياق اين چند جمله ، سياق توبيخ و سرزنش است و چون لحن آن بسيار تند است ، حتماً كارهايى كه پس از رحلت رسول اكرم صلى الله عليه و آله صورت گرفته ، همه نه از راه قهر و غلبه و بدون اختيار و علاقه بود ، بلكه همگى از راه رضا و رغبت بوده و چون چنين است سزاوار سرزنش مؤكّد مىباشد .
در جملههاى فوق دو قسم هماهنگى با قرآن كريم از شريكة القرآن به نظر مىآيد .
هماهنگى لفظى و معنوى . هماهنگى لفظى در به كار بردن لفظ « خفاف » است كه در قرآن كريم آمده : « انْفِرُوا خِفافاً وَثِقالًا » ؛ « 1 » بهطور دسته جمعى به بيرون شهر - چه سبك بار و چه گرانبار - كوچ كنيد . هماهنگى معنوى را در به كار بردن لفظ « استجابت » نه « اجابت » كه آن نيز در چندين مورد قرآن كريم به صورتهاى مختلف آمده ، اعمال فرموده است .
يادگار نبوت - صلوات اللّه عليها - حاضران جلسه را كه اكثر آنان را انصار تشكيل مىداد ، توبيخ مىفرمايد كه شما با آن همه سوابق درخشان خدمت به اسلام از عهدهء امتحان الهى برنيامديد و با سهلانگارى و كمال ميل و علاقه ، امامت و خلافت كبراى الهى را از بين برديد . اين آمادگى كامل را با دو گونه بيان مجسم مىفرمايد :
1 .
فَأَ لفاكم لِدعوتِه مُستجيبين
، استجابت دعوت و نه اجابت كه در آن ، اشاره به گفتار خود ابليس است :
« وَقالَ الشَّيْطانُ لَمّا قُضِىَ الأَمْرُ إِنَّ اللَّهَ وَعَدَكُمْ وَعْدَ الحَقِّ وَوَعَدْتُكُمْ فَأَخْلَفْتُكُمْ وَما كانَ لِىَ عَلَيْكُمْ مِنْ سُلْطانٍ إِلّا أَنْ دَعَوْتُكُمْ فَاسْتَجَبْتُمْ لِى فَلا تَلُومُونِى وَلُومُوا أَنْفُسَكُمْ » ؛ « 2 »
هامش
( 1 ) . توبه ( 9 ) آيهء 41 .
( 2 ) . ابراهيم ( 14 ) آيهء 22 .