وَأَداءٌ إِلَيْهِ بِإِحْسانٍ » ؛ « 1 » پس اگر در مورد جانى ، از طرف برادرش به وى چيزى بخشيده شود از نيكى پيروى نموده و در حق او احسان كرده است .
اسلام بنابر حكمت و مصالح اجتماعى قصاص را تشريع نموده و براى نيل به هدف عالى انسانيت براى اولياى مقتول را بخشودن را هم باز گذاشته . قصاص را حقى قابل گذشت قرار داده نه حكم غير قابل اسقاط . اولياى مقتول را نسبت به قاتل ميان يكى از سه حق مخير كرده است :
1 . حق قصاص ؛
2 . صلح كردن به ديه در صورتى كه جانى حاضر باشد ؛
3 . عفو بدون خون بها .
نكتهء لطيف در آيه آن است كه قاتل را برادر معرفى مىكند : « فمن عفى لَه مِن اخيه . . . » با تحريك عواطف اولياى مقتول و اين كه مقتول با اين جنايت ، از برادرى ساقط نشده و در حكم آن است كه بفرمايد : با اين جنايت هنوز از برادر دينى بودن بيرون نرفته ، توجه مىدهد كه بهتر است قصاص ، با تخفيف عملى شود و يا اصلًا مورد عفو قرار گيرد .
اين است صراط مستقيم بدون افراط و تفريط .
وفاى به نذر زمينهء مغفرت الهى
متن : والوفاءَ بالنَّذرِ تَعريضاً لِلمَغفرةِ ؛ خداى متعال وفابه نذر را زمينهاى براى مغفرت خود قرار داد .
شرح : نذر عبارت است از كار ثوابى كه شخص مكلف بر عهدهء خود واجب مىسازد ، مانند اين كه در نذر مطلق ، نذر كننده مىگويد :
لِلّهِ علىَّ أَن أفعلَ . . . او أترُكَ . . . ؛
براى خداست بر ذمهء من مثلًا دو ركعت نماز مستحبى بخوانم يا فلان عمل مرجوح را ترك نمايم . يا در نذر مشروط بگويد :
لِلّهِ عَليَّ إن كانَ أَنْ أفعلَ أو أترُكَ . . . ؛
بر عهدهء من است براى خدا ، اگر مثلًا مريض شفا يافت ، فلان عبادت را به جا آورم و يا فلان عمل مرجوح
هامش
( 1 ) . بقره ( 2 ) آيهء 178 .