قرآن و وحدت جهان
وحدت جهان يكى از استدلالهاى روشن قرآن دربارهء هماهنگى خلقت است كه در بخش توحيد تحت عنوان
سبوغ آلائه
اشاره شد و اينك شرح بيشترى داده مىشود :
قرآن مىگويد : اصل حاكم بر سراسر وجود ، اصلِ يك پارچگى و هماهنگى بين پديدهها است ؛ يعنى پديدهاى بدون ارتباط با پديدهء ديگر نيست ؛ اگر چه ظاهراً بىارتباط به نظر آيد . اين اصل در اين آيه تصوير شده است :
« ما تَرى فِى خَلْقِ الرَّحْمنِ مِنْ تَفاوُتٍ فَارْجِعِ البَصَرَ هَلْ تَرى مِنْ فُطُورٍ * ثُمَّ ارْجِعِ البَصَرَ كَرَّتَيْنِ يَنْقَلِبْ إِلَيْك البَصَرُ خاسِئاً وَهُوَ حَسِيرٌ » ؛ « 1 »
در خلقت رحمان « 2 » عدم تناسب نمىبينى . پس با دقت به جهان هستى نظر كن . آيا جدايى و از هم پاشيدگىاى در ميان آنها مىبينى ؟ باز مكرر نظر كن ديدهات در مقابل اين عظمت ، خسته مىشود و در خود ، احساس حقارت مىكنى .
با دقت در اين آيه ، اصولى كه حاكم بر جهان خلقت است فهميده مىشود :
1 . اصل وحدت اصلى است كه تمام موجودات را شامل مىشود و هيچ پديدهاى دراين عالم از ديگرى جدا نيست و اجزاى جهان چون حلقههاى زنجير ، به هم مرتبط و مكمل يكديگر است . به عبارت ديگر اين ارتباط نشان دهندهء نياز آنها به بيرون از ذات خويش است و بالضروره اين نيازها بايد از سوى نقطهء جوشش اين توانها و نيازها كه ذات كامل و صمد است ، برآورده شود .
2 . نقطهء جوششها كه ذات لايتغيرى است ( در اصطلاح قرآن از آن به « صمد » يعنىميان پر ، تعبير شده ) بايديكى باشد و گرنه خلل در نظام و ارتباط موجودات پيدا مىشود . چنان كه اعضاى پيكر انسان با وجود اختلاف و امتياز در كمال ارتباط با يكديگرند و از هم نفع مىبرند . اين خود دليلى است بر اين كه در ماوراى اين اعضا ، مُبدع
هامش
( 1 ) . ملك ( 67 ) آيهء 4 .
( 2 ) . از رحمت واسعه نسبت به همهء موجودات ، به « رحمان » تعبير مىشود .