منع است . محروم يعنى ممنوع . در قرآن به معناى تنگ دستى استعمال شده است : « وَفِى أَمْوالِهِمْ حَقٌّ لِلسّائِلِ وَ المَحْرُومِ » ؛ « 1 » در اموال متقين حقى براى سؤال كننده و محروم است .
در اين آيه چون محروم در مقابل سائل واقع شده مراد ، نيازمندى است كه رفع نيازش را نمىتواند اظهار كند و مانع نيازش را از ميان بردارد . از اين جهت به چيزهاى ممنوع « حرام » گفته مىشود ؛ خواه به منع تشريعى و يا به منع تكوينى ممنوع باشد . مانند : « حَرَّمْنا عَلَيْهِ المَراضِعَ مِنْ قَبْلُ » ؛ « 2 » همهء دايهها را به موسى حرام كرديم . مسلماً در اين جا حرمت ، تشريعى نيست و تكوينى است . يا در آيهء ديگر مىفرمايد : « فَإِنَّها مُحَرَّمَةٌ عَلَيْهِمْ » ؛ « 3 » ورود به شام را بر بنىاسرائيل حرام كرديم ؛ يعنى منع تكوينى .
محذّرة : تحذير شده ، از « تحذير » به معناى ترسانيدن و پرهيز نمودن از چيزى با ترس .
مىگويند . رجل حاذر ؛ مرد احتياط كار . در قرآن كريم اين ماده زياد آمده است ؛ مانند « وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ ما فِى أَنْفُسِكُم فَاحْذَرُوهُ » ؛ « 4 » بدانيد كه خدا آنچه را كه در باطن شماست ميداند ؛ پس از او بترسيد .
محارمه المحذّرة : آنچه در قرآن كريم به منع تشريعى از ارتكاب آن تحذير شده .
فضائله المندوبة : احسانها و نيكىهاى غير واجب كه در شرع به آنها دعوت شده است ؛ مانند نماز شب و نوافل مستحب و استغفار در سحرگاهان . به مستحب نيز « مندوب » گفته مىشود ؛ چون در شرع به آن دعوت شده است .
رخصه الموهوبة : رُخَص جمع « رخصت » مانند « غرفه » و « غُرَف » ، آسانى و گشايش در كار .
« موهوبة » يعنى بخشيده شده ، اعمالى كه خدا آسان گرفته و آنها را به مردم بخشيده و عنايت فرموده است .
شرايع : جمع « شريعت » ، اصل آن يعنى محل ورود به آب و راه روشن .
هامش
( 1 ) . ذاريات ( 51 ) آيهء 19 .
( 2 ) . قصص ( 2 ) آيهء 12 .
( 3 ) . مائده ( 5 ) آيهء 26 .
( 4 ) . بقره ( 2 ) آيهء 235 .